Blessurepreventie is meer dan een goede warming-up

Verhagen houdt zich al 25 jaar bezig met blessurepreventie. Hij werkte onder meer aan VoetbalFit, VolleyVeilig, Versterk je Enkel en de Warming-Up App voor hockey. Ook werkte hij bij Cirque du Soleil en tegenwoordig is Verhagen – naast hoogleraar aan het AmsterdamUMC – als wetenschapper verbonden aan de UEFA. Op het Masters of Movement Festival vertelt hij waarom preventieprogramma’s in de praktijk nogal eens stranden.

Een eigen blessure bracht Verhagen ooit bij de bewegingswetenschappen. Als jonge hardloper moest hij stoppen vanwege een blessure. Via zijn studie, een scriptie en een stage belandde hij vervolgens in het onderzoek naar blessurepreventie, een toen nog relatief onontgonnen vakgebied en dus lagen er volop onderzoeksmogelijkheden.

Bij de UEFA houdt Verhagen zich inmiddels nadrukkelijk bezig met de vraag hoe wetenschappelijke kennis in de sportpraktijk terechtkomt. "Ik probeer de verbinding tussen wetenschap en praktijk te leggen. Die was er nog niet genoeg. Er kwamen wel vragen, maar daar bleef het vaak bij. De medische officer van de UEFA had dezelfde frustratie. Toen dacht ik: waarom brengen we de wetenschap niet naar de praktijk?”

De werkwijze is daarbij veranderd. Niet langer begint het antwoord bij wat er al aan wetenschappelijke kennis beschikbaar is, maar bij de vraag die zich in de praktijk aandient. "Ik zit nu echt in de praktijk. Ik stel zelf de vragen die ik vervolgens probeer op te lossen. Eerst de vraag stellen en daarna pas het antwoord zoeken.”

De basis van blessurepreventie ligt volgens Verhagen in de verhouding tussen belasting en belastbaarheid. "Als je niet gezond bent, kun je niet maximaal presteren. Dat is logica, maar daar zitten ook nuances in. Je moet weten welke factoren er zijn en hoe je die kunt beïnvloeden. Aan de ene kant staat de belastbaarheid van het individu: hoeveel belasting is gezond en levert het meeste op? Aan de andere kant de belasting die aan iemand wordt opgelegd. Je wilt de belasting iets groter maken dan de belastbaarheid, zodat je beter wordt door adaptatie. Als je het te hoog doet, wordt je gezondheid aangetast. Dat heeft direct invloed op je prestatie. Op dit gebied zijn er nog tal van onderzoeksmogelijkheden.”

Daarmee is preventie niet simpelweg een kwestie van voorkomen dat iemand geblesseerd raakt. Verhagen wijst erop dat de werkelijkheid veel genuanceerder is. "We bekijken blessures vaak als wel of niet geblesseerd, maar er zit ook veel tussenin: wel meedoen, maar minder belastend, of wel meedoen terwijl je pijn hebt. Over dat soort nuances hebben we nog onvoldoende inzichten.”

Dat wetenschappelijke inzichten bestaan, betekent bovendien niet dat ze automatisch worden toegepast. Gedrag, cultuur en organisatie spelen een belangrijke rol. "We bedoelen het goed, maar sporters en coaches moeten er iets mee doen. Daar moeten ze af en toe een wortel en af en toe een stok voor hebben.”

Een voorbeeld is de omgang met hersenschuddingen. Clubs in UEFA-competities hebben afgesproken dat alleen een arts bepaalt of een speler kan doorspelen. “En dus niet de coach”, benadrukt Verhagen. “Nu gebeurt het dat een coach de speler tegen het advies van de arts in laat doorspelen, met grotere schade tot gevolg. Met de nieuwe regel wordt deze coach gesanctioneerd met een boete als hij zulk gedrag vertoont. Een mooi voorbeeld van beleid en regelgeving, waarvan er mijns inziens meer nodig is om blessures te voorkomen, zowel in de top- als in de breedtesport.”

Verhagen werkte bij verschillende interventies met grote groepen sporters. In grote trials werd de ene helft van de deelnemers blootgesteld aan een interventie en de andere helft niet. "Meestal gaat het om duizend tot vijftienhonderd personen. Dat zijn grote studies. Het is lastig, maar ook heel leuk.”

De programma’s richten zich onder meer op kracht, controle en lenigheid, afhankelijk van de sport en de blessures die daar voorkomen. Bij jeugdsport gaat de betekenis volgens Verhagen bovendien verder dan het voorkomen van een specifieke blessure. "Jeugdsport is de basis voor toekomstige topsporters en voor een leven lang sporten. Hoe eerder je bekend bent met blessures, hoe beter. Het gaat om bewustzijn van risico’s en verantwoord sporten. Blessurepreventie komt er wel in, maar het begint met gezond en plezierig sporten.”