Afstand een bezwaar?

Waar wonen de Haagse leden van voetbalverenigingen? Gaan zij naar de dichtstbijzijnde club? Verschilt dat voor kinderen, jongeren of volwassen voetballers?

De gemeente Den Haag heeft onderzoek gedaan naar ‘de ledenstromen’ van voetbalverenigingen. Een ledenstroom geeft weer waar – dat wil zeggen uit welk deel van de stad of regio - de leden van een vereniging vandaan komen. Door de ledenstromen uit te splitsen naar leeftijd kunnen we nagaan of voor jeugdleden de afstand (mogelijk) een rol speelt bij de keuze voor een lidmaatschap van een vereniging.

Voor het onderzoek is gekeken naar Haagse voetballeden en Haagse voetbalverenigingen én verenigingen net buiten de stad maar die wel relatief veel Hagenaars trekken (bron: ledenbestand 2008 van de KNVB District West II). In totaal gaat het om 74 verenigingen. Voetballers die niet in Den Haag wonen, zijn niet meegenomen in het onderzoek. Voor de afstandsanalyses en de kaarten - een belangrijk onderdeel van het onderzoek - is gebruik gemaakt van het programma ‘de Kansenverkenner’. Zo zijn per vereniging kaarten gemaakt waarin ‘beeldend’ is aangegeven waar hun Haagse leden vandaan komen. Heel praktisch voor de verenigingen. Verder zijn onder andere stadskaarten gemaakt waarin valt te zien in welke wijken leden van voetbalclubs wonen en per wijk kaartjes waarin te zien is van welke clubs de bewoners van die wijk lid zijn.

In dit artikel geven wij een samenvatting van de belangrijkste uitkomsten.

Volkssport of elitesport?
Waar wonen de Haagse leden van voetbalverenigingen?

De meeste Haagse leden van voetbalverenigingen wonen in de zogenaamde gegoede of in sociaal economisch opzicht ‘betere’ wijken van de stad. De rijke Vogelwijk is ‘hofleverancier’ van voetballers. Althans, als we praten over voetballers die lid zijn van een voetbalvereniging. In de Vogelwijk is bijna 11% van de bevolking van 6 tot en met 64 jaar lid van een voetbalclub. In andere zeer chique wijken - zoals het Benoordenhout, Duttendel en het van Stolkpark - zijn minder mensen lid van een voetbalclub. Daar wordt de voorkeur gegeven aan hockey. In de top tien van wijken met het hoogste aandeel inwoners dat lid is van een voetbalvereniging, treffen we drie VINEX-wijken, drie wijken in Segbroek, drie Loosduinse wijken en het Scheveningse Duindorp. Toeval of niet, in deze gebieden liggen relatief veel voetbalvelden.

Over het algemeen is per leeftijdsgroep (kinderen, jongeren, volwassenen) de verdeling van voetballeden over de verschillende wijken in de stad ongeveer gelijk. Bijvoorbeeld de leeftijdsgroep 6-12 jaar: in naar verhouding rijkere wijken als Vogelwijk, Kijkduin & Ockenburgh en de Bomen- en Bloemenbuurt is tussen de 35% en 40% van de kinderen lid van een voetbalclub, in armere wijken als Transvaal en de Schilderswijk 6 à 7%. In de leeftijdsgroep 13-18 jaar en bij de volwassenen worden de verschillen iets kleiner. In Transvaal, Schilderswijk en de wijken in Escamp - toevallig alle drie krachtwijken - is zo rond de 15% van de jongeren lid van een voetbalclub, in de rijkere wijken schommelt dat rond de 35%. In de Vogelwijk, Kijkduin & Ockenburgh, Bohemen & Meer en Bos en de Vruchtenbuurt is gemiddeld 35% van de jongeren lid van een voetbalclub, in de Schilderswijk, Transvaal en de wijken in Escamp zo rond de 15%.

Onderstaande kaart geeft een overzicht van het percentage voetballeden per wijk.

Kaart 1: Percentage voetballeden per wijk

Gemiddelde afstand
Van alle Haagse voetballers bij een vereniging in Den Haag of omgeving is berekend welke afstand - dat wil zeggen de kortste afstand over de weg tussen de woning en de voetbalclub, dus niet de hemelsbrede afstanden - zij moeten afleggen naar hun club. Per vereniging varieert de gemiddelde afstand die hun Haagse leden afleggen tussen 1,5 en bijna 9 km. Er zijn vier verenigingen waar de leden gemiddeld minder dan twee kilometer afleggen om te komen voetballen. De leden van Quick Steps wonen het dichtstbij de club, gemiddeld genomen op 1.543 meter. De velden van Quick Steps liggen midden in een dichtbevolkte woonwijk. Bij 21 verenigingen moeten de Haagse leden gemiddeld meer dan vijf kilometer afleggen om bij hun club te komen. De Haagse leden van DSVP (accommodatie in gemeente Pijnacker/Nootdorp) wonen gemiddeld het verst van hun club, op 8.892 meter. Ter vergelijking: gemiddeld leggen sporters in Nederland 7,7 kilometer naar een sportvoorziening te komen (SCP, 2008).

In stadsdelen met veel voetbalvelden zijn meer mensen lid van een voetbalvereniging.
In de volgende kaart staat de gemiddelde afstand per wijk.

Kaart 2: Gemiddelde afstand die leden afleggen, per wijk (de verenigingen zijn als stippen weergegeven)

Goed zichtbaar is dat voetballers uit wijken waar geen verenigingen zijn, gemiddeld een langere afstand afleggen. Dat is geen verrassing. De enige uitzondering hierop is de VINEX-wijk Ypenburg. Voor een deel komt dat door de grootte van de wijk, mensen moeten hier grotere afstanden overbruggen dan in de meeste andere wijken. Een andere verklaring kan ‘clubtrouw’ zijn. Mogelijk zijn inwoners na hun verhuizing naar deze nieuwe wijk lid gebleven van hun ‘oude’ club in de stad. Die clubtrouw lijkt ook aanwezig in de naburige VINEX-wijk Leidschenveen. Ook in deze nieuwe wijk leggen mensen gemiddeld een relatief grote afstand af naar hun voetbalclub.

Verschillen tussen leeftijdsgroepen
We weten de afstand die een voetballer aflegt naar zijn club. We weten ook de afstand naar de club die het dichtstbij zijn woning ligt. Het verschil daartussen, afstand eigen club minus afstand dichtstbijzijnde club, is dus de afstand die mensen verder reizen om bij de club van hun keuze te spelen. In tabel 2 is dit afstandsverschil per leeftijdsgroep weergegeven.

De Haagse voetballers leggen gemiddeld 3,6 km af naar het veld van hun voetbalclub. Het verschil met de afstand naar de dichtstbijzijnde vereniging is gemiddeld 2,3 km. Haagse voetballers reizen dus gemiddeld ruim 2 kilometer ‘extra’ om bij hun club te kunnen spelen.

Tabel 2: Verschil tussen afstand naar dichtstbijzijnde en werkelijke club, gemiddeld per leeftijd

Voor de jeugd is de gemiddelde afstand naar de voetbalvereniging beduidend lager dan voor volwassenen. Bij 18 jaar is een duidelijke grens te zien. Spelers onder de 18 jaar wonen ongeveer 3 km van hun voetbalvereniging af, terwijl dat voor spelers boven de 18 in de buurt van 4 km ligt.

Het gemiddelde afstandsverschil tussen de eigen club en de dichtstbijzijnde ligt bij de jeugd ook een stuk lager dan bij volwassenen (18+). Vooral de voetballers tussen 26 en 40 jaar zijn bereid ‘extra’ afstand af te leggen naar de vereniging waar ze graag voetballen. Verder zien we dat naarmate mensen ouder worden, het verschil weer iets kleiner wordt. Hoewel voor de jeugd het afstandsverschil tussen de dichtstbijzijnde club en de eigen club nog een dikke 1,5 km bedraagt, is het voor hen kennelijk belangrijk om een vereniging redelijk dicht bij huis te zoeken.

Naar aanleiding van kaart 2 bestond het vermoeden dat in de ‘nieuwe’ wijken - zoals Wateringse Veld, Leidschenveen en Ypenburg - volwassenen lid bleven van de club waar ze voorheen ook lid van waren. Voor de jeugd zou dit waarschijnlijk minder opgaan, omdat zij geen of minder binding hebben met een ‘oude’ club in een andere wijk. Het blijkt in Ypenburg en Leidschenveen inderdaad zo te zijn dat volwassenen meer ‘extra’ reizen naar hun club dan volwassenen in de andere wijken. Voor Wateringse Veld geldt dit nauwelijks. Mogelijk heeft dat te maken met feit dat in en rond Wateringse Veld vrij veel voetbalverenigingen zijn. De jeugd in Ypenburg voetbalt gewoon bij verenigingen in de buurt. De jeugd uit Leidschenveen legt wel extra afstand af om bij een club te voetballen, alleen al omdat er in Leidschenveen geen voetbalclub is.

Staccato wat conclusies
Lidmaatschap van een voetbalclub kost geld. In rijke wijken (hoog besteedbaar inkomen) zijn meer mensen lid van een voetbalvereniging dan in arme wijken. In wijken met veel voetbalvelden zijn meer mensen lid van een voetbalvereniging. Kinderen en jongeren voetballen het liefst wat dichter bij huis. Of anders geformuleerd: ouders kiezen voor hun kinderen eerder voor een club in de buurt. Voor volwassenen en ouderen is afstand nauwelijks een belemmering. Wellicht speelt ook, bijvoorbeeld na verhuizing, clubtrouw een rol. In het algemeen reizen mensen behoorlijk ‘extra’ om bij hun eigen club te spelen.