Skip Navigation LinksHome-Nieuws-Nieuwsberichten-Nieuwsbericht

Prof. dr Erik Scherder op de barricades tegen pandemie

door: Leo Aquina | 12 mei 2022

“Onbegrijpelijk”, zegt Eric Scherder over het gebrek aan aandacht voor sport en bewegen in politiek Den Haag. De hoogleraar klinische neuropsychologie VU Amsterdam strijdt al jaren tegen het fenomeen bewegingsarmoede, dat in een serie artikelen in het toonaangevende medische tijdschrift The Lancet in 2012 al werd omschreven als een pandemie. De NLsportraad, waar Scherder lid van is, schreef de ministers Kuipers en Helder en staatssecretaris Van Ooijen van VWS in april een brief met de dringende oproep om sport en bewegen te zien als gezondheidsbescherming. 

ErikScherder-1“Als je kijkt wat er in het regeerakkoord staat en wat minister Kuipers in zijn brief aan de Tweede Kamer schreef over sport en bewegen dan is de urgentie bij het kabinet nog altijd niet duidelijk”, aldus Scherder. “Minister Helder werd in een radio-interview gevraagd of zij sport essentieel wilde verklaren en het antwoord was 'nee'. Dat vind ik echt onbegrijpelijk. Al met al waren er genoeg redenen om als NLsportraad een open brief te schrijven aan de minister. We hebben net een pandemie achter de rug, waarbij de overheid allerlei preventieve maatregelen kon nemen uit het oogpunt van gezondheidsbescherming. Mondkapjes en anderhalve meter kon allemaal wel, maar als het gaat om gezondheidsbeschermende maatregelen tegen bewegingsarmoede gebeurt er niets. En die pandemie is nog volop gaande."

Op de barricades
Ondanks zijn jarenlange strijd en de dovenmansoren in Den Haag, voelt Scherder zich geen roepende in de woestijn. “Ik heb eerder de indruk dat het ons versterkt in het gevoel van urgentie om door te pakken. We moeten meer de barricades op. We zijn meer en meer gemotiveerd om mensen wakker te schudden.”

Bij zichzelf merkt Scherder dat hij steeds scherper wordt in het aanspreken van politici. “Ik was voor de gemeenteraadsverkiezingen op een bijeenkomst met sportaanbieders en politici. Het was verbijsterend. We zitten met een van de grootste gezondheidsvraagstukken van onze tijd en daar zaten ze elkaar vliegen af te vangen over een sportveldje links of rechts. Ik heb toen aan iemand van de VVD gevraagd: ‘Heeft u die twee schamele regeltjes over sport in het regeerakkoord gezien? Heeft u al een brief geschreven naar uw partijgenoten in Den Haag om aan de bel te trekken? Nee? Ik zal u zeggen waarom niet: u vindt het niet urgent'.”

"Nederland zit nog altijd op hetzelfde niveau als het gaat om obesitas als in de jaren daarvoor. Het bewegen conform de beweegrichtlijnen is in twintig jaar gestegen van 47 % naar 52%"

In de open brief aan de ministers benadrukt de NLsportraad niet alleen de urgentie, maar de raad vraagt ook om concrete en ingrijpende actie: ‘Bij de aanpak van inactiviteit wordt volgens de NLsportraad nu nog te vaak en uitsluitend gebruikgemaakt van termen en maatregelen in de sfeer van gezondheidsbevordering. De pandemie van bewegingsarmoede is intussen echter zo ernstig, dat de raad ervoor pleit om te spreken over gezondheidsbescherming en de maatregelen die hierbij passen.’ 

Bescherming in plaats van bevordering
Het essentieel verklaren van sport in de Wet publieke gezondheid moet de overheid verplichten tot het nemen van gezondheidsbeschermende maatregelen ten aanzien van bewegingsarmoede en vooral ook tot het faciliteren van sport en bewegen voor iedereen. De in de afgelopen jaren gesloten sport- en preventieakkoorden voldoen in dat opzicht niet. Scherder: “De afgelopen maanden is wel naar voren gekomen dat die akkoorden niet genoeg hebben gebracht, want Nederland zit nog altijd op hetzelfde niveau als het gaat om obesitas als in de jaren daarvoor. Het bewegen conform de beweegrichtlijnen is in twintig jaar gestegen van 47 % naar 52%. Maar het causale verband tussen interventies, zoals akkoorden, kan niet worden gelegd. Dat schiet niet heel erg hard op.”

ErikScherder-3

Scherder spreekt overigens niet alleen de overheid aan: “We hebben in februari met diverse stakeholders een rondetafelgesprek gehad over beweegarmoede in de Tweede Kamer. Daar zaten ook mensen uit de commerciële sportbranche bij. Die spraken daar alleen over hun financiële problemen vanwege corona het afgelopen jaar. Dat begrijp ik best, maar als je wil dat het gaat om gezondheidsbescherming, moet je niet het gevoel hebben dat het alleen gaat om geld verdienen. Commerciële sportscholen leveren ook een maatschappelijke bijdrage .”

Bewegen als normaal onderdeel van de dag
Volgens Scherder moeten we af van het idee dat alle maatregelen per definitie geld kosten: “Onderbreek het zitten, letterlijk. Je kunt op scholen bijvoorbeeld propageren om ieder half uur dat de kinderen zitten, minstens drie minuten te bewegen. Daarmee verminder je het risico op hart- en vaatziekten en het kost niets. In Amsterdam is hier een pilot mee gedaan. Onlangs ben ik bij basisschool De Globe in Osdorp op bezoek geweest. Die kinderen groeien op met bewegen als normaal onderdeel van de dag. Ik roep de minister van Onderwijs op om daarmee aan de slag te gaan.”

Dat aan de slag gaan, moet breder dan met sport en bewegen alleen. Scherder: “Het is eigenlijk om te huilen dat we tegenwoordig spreken over een rijke schooldag als kinderen hebben bewogen en iets aan tekenen of muziek hebben gedaan. Dat was vroeger een normale schooldag. Alles draait tegenwoordig om rekenen en taal. terwijl bewegen en cultuur onderdeel zouden moeten zijn van het curriculum. Hersenverbindingen worden juist gestimuleerd door bewegen en door muziek. Alle verrijking is uit het rooster gehaald en dat zie je nu ook terug in de resultaten bij rekenen en taal.”

"Er gaat ongeveer 80 miljard naar curatieve zorg en 1 miljard naar preventie. Dat is toch te bedroevend voor woorden”

Perverse prikkel
Tot besluit van ons interview wil Scherder zelf nog graag een toevoeging doen. “Als je aan het eind van je leven komt… Ik ben zeventig en stel ik ontwikkel dementie. Dan is er geen geld om mij in beweging te houden. Dat geld komt er pas op het moment dat ik in bed kom te liggen. Ik heb dat indertijd wel eens aan minister Van Rijn voorgelegd. Hoe pervers is die prikkel? En dat is gedurende de hele levensloop het geval. Er gaat ongeveer 80 miljard naar curatieve zorg en 1 miljard naar preventie. Dat is toch te bedroevend voor woorden.”

Toch blijft Scherder een onverbeterlijk optimist als het gaat om de weerklank die de sportraad in Den Haag ondervindt. “We hebben als NLsportraad onze eerste ontmoetingen met minister Conny Helder gehad. Zij staat wel open om verder na te denken over de sportwet en dat is positief. Het is nog vrijblijvend, maar de sportwet zou een enorme stap zijn die de toegankelijkheid van sport en bewegen voor iedereen vergroot.”

Voor meer informatie: NLsportraad: bescherm beweging als eerste levensbehoefte

« terug

Reacties: 5

loek jorritsma
12-05-2022

Net zo min als sport- en preventieaccoorden niet voldoen, zal ook opnemen van sport in de wet publieke gezondheidszorg een bijdrage leveren. Het zou, ook op lokaal niveau, al lang mogelijk zijn geweest om via Hoofdstuk III landelijke en gemeentelijke nota gezondheidsbeleid , artikel 13 lid 2, en Hoofdstuk IV artikel  14, voorzieningen inzake de sport op te nemen. In de sportnota van de gemeente Edam/Volendam van 2010 / 2012 is de relatie met dit beleid ook al gelegd. Ik neem aan dat meerdere gemeenten de afstemming van het gezondheidsbeleid met dat van de sport hebben gerealiseerd. Waar het op neer komt is dat de uitvoerders van dat beleid daartoe in staat worden gesteld! Sportverenigingen als publieke taak, commerciele aanbieders op de markt van Diensten van Algemeen Economisch Belang,  lichamelijke opvoeding als schoolse activiteit en ruimtelijke voorzieningen die bewegen in de publieke ruimte stimuleren. En ja, ook een actieve leefstijl bevorderen en gerichte programma's ten dienste van de verbetering van de gezondheid. En de beoogde sportwet zou niet alleen duidelijkheid moeten bieden over de benoeming / codificering van de diverse onderdelen van dit beleidsterrein, maar ook de financiele verhouding tot alle betrokkenen.  

Paul ten Hag
12-05-2022

Lastig dilemma.

Het begint bij mensen te motiveren hun houding en gedrag aan te passen naar wat wel /niet goed is inzake gezondheid en daaraan verbonden preventieve c.q. curatieve zorg. 

De uitdaging is dat we het liefst gaan voor korte termijn beloning. Dat geldt overigens ook voor straf.. roken geeft vaak pas na 20-30 jaar serieuze problemen, who cares…

Óok lekker eten, waar ‘lekker’ uiteraard subjectief is, en een lui leven leiden, voelen als korte termijn beloningen, met mogelijk  uitgestelde straf (zwaarlijvig, niet fit zijn, of zelfs ziek worden).

Langdurig straffen via ontmoedigingscampagnes, geen sexy imago meer, rookverboden op veel locaties, niet overal meer te koop zijn, en ook nog eens relatief duur maken, heeft succes opgeleverd in de vorm van een gestaag dalend aantal rokers. 

Wat kunnen we hier van leren inzake meer bewegen en gezonder eten? Komen we inderdaad toch op bewegen makkelijker en goedkoper maken (meer toegankelijk). In aanvulling daarom lijkt het raadzaam ongezond eten duurder te maken c.q. subsidie op gezond eten. Ook al klinkt dat als ‘teveel bemoeien met marktwerking én de levenswijze van haar burgers door de Overheid’.

Veel meer kan ik ook niet verzinnen, en als een Sportwet met adequaat gemeentelijke invulling daarbij helpt, lijkt dat een mogelijke route. 

Erik heeft mijns inziens volledig gelijk inzake de huidige sterke onbalans tussen preventieve en curatieve zorg qua financiële inspanningen. Zo doe je normaliter geen zaken om return on investment te realiseren.

 

Johan veld
17-05-2022

Zorg voor meer bestaanszekerheid zou een wettelijke verplichting moeten zijn, juist voor je gezondheid. 

Leefstijlpreventie heeft een matig trackrecord richting gezondheid. Het gaat uit van gedragsverandering en dat houden we in bijna alle gevallen niet vol. We vallen af en komen zwaarder terug. Van meer bestaanszekerheid mogen we meer verwachten (vaste contracten, hoger minimumloon, stop woekerrentes, pensioen opbouw, meer betaalbare huisvesting, etc.) dan ontstaat er meer ruimte voor verandering, autonome verandering i.p.v. opgelegd. Van extra of wettelijk sport- en beweegaanbod kunnen we de rekeningen niet betalen en zo blijft de onzekerheid.

Met alle goede bedoelingen zijn we nu Nederlanders vanaf de kant aan het leren zwemmen terwijl ze verzuipen. Trek ze eerst op het droge, opdrogen, opwarmen, rust geven en vervolgens leren zwemmen als ze daar aan toe zijn en zin in hebben. Preventie-akkoorden, sportakkoorden etc. hebben allen niets opgeleverd, onder meer omdat we geen oog hebben voor overleven versus leven. Meer sport- en beweegaanbod lijkt niet het antwoord op dit ‘gezondheids’vraagstuk. Hoe gaan we 30 procent van de Nederlanders (buren, teamgenoten, collega’s, familie, klasgenoten van je kinderen) weer echt een kans geven onderdeel te zijn van de samenleving, i.p.v. van de onderkant. Hoe gaan we ze beschermen en helpen aan een waardiger bestaan? Dat is namelijk een voedingsbodem van gezond gedrag, zo laat de hoge ses met zijn 'eigen verantwoordelijkheid' al jaren trots en zonder gene zien. 

loek jorritsma
18-05-2022

Ben het geheel eens met Johan. ter verduidelijking: het gaat mij niet om een extra of wettelijk sport- en beweegaanbod! Het gaat mij er om dat de sportorganisaties de publieke taak hebben zorg te dragen voor verantwoorde sportbeoefening in hun tak van sport. En dat andere beweegaanbieders ook precies weten met welke juridische kaders zij te maken hebben. En wanneer de sportorganisaties die publieke taak hebben en daartoe voldoende worden toegerust (fte's), vgl. met onderwijs, dan is er een  extra impuls mogelijk voor leefstijlaanpassing. Vanaf het basisonderwijs drempelloze overgang naar buitenschoolse activiteiten van de sportverenigingen (doorlopende en paralelleleerlijnen) van professionals die verwijzen, begeleiden en stimuleren. Wellicht dan ook de 'pubers' een extra zetje geven, de ouders meenemen. Een natuurlijker voedingsbodem voor een leven lang bewegen. 

Henk Kraaijenhof
24-05-2022

Erik Scherder heeft volkomen gelijk met zijn strijd tegen de bewegingsarmoede, maar hij vecht tegen de politieke bierkaaien, die kortzichtigheid, regelgeving, en belangen heten. Ik herinner me nog een bezoek van een delegatie uit de sport aan Erica Terpstra over verbeteringen in de sport. Destijd pleitte ik voor het meer openstellen van sportaccommodaties, minder gesloten hekken op woensdagmiddag, voor zowel de recrratieve als de topsporter. Dertig jaar later zijn die hekken nog steeds gesloten, hooguit hoger geworden en tijdens de lockdown moest je angst hebben voor de BOA als je buiten wilde sporten. Preventie is een slecht verdienmodel, en daar gaat het om tegenwoordig, alles wordt gezien als een verdienmodel, zeker zorg en ziekte. Preventie betekent investeren in de toekomst en risico's nemen. Brrrr....Je moet er niet aan denken. Ik ga een stapje verder: gezonde mensen worden minder ziek, en ziekte is veruit het allersterkste verdienmodel dat er bestaat, kijk naar de winst van de farma-indusrie... ongekend in andere bedrijfstakken. Kortom, Erik voert een verloren strijd, als het om de politiek gaat: genoeg goed intenties, mooi beloften en werkgroepen, commissies en taskforces (met bijbehorend verdienmodel) Maar aan het einde van de rit gebeurt er niets, de harde cijfers bewijzen het. Besteed meer tijd en energie aan jezelf, aan genoeg bewegen en net als de politiek, die zorgt alleen voor zichzelf.

Reactie toevoegen

Naam*
E-mailadres*
Reactie*
Stuur mij een e-mail als er een nieuwe reactie wordt geplaatst