Skip Navigation LinksHome-Nieuws-Column XL-Item

Leren imiteren, waarom niet? 2 december 2014

Hoe en wat coaches leren 1
In deze reeks van columns wordt 'eigen leren en ontwikkelen van sportcoaches' in beeld gebracht. Nu eens niet alle aandacht naar de sporter, maar naar de coach. Wat doen trainer/coaches aan eigen ontwikkeling? Zij gaan voornamelijk naar workshops of congressen. Dat is op zich prima, maar er is veel meer onder de zon.

In deze zesde column in een reeks van zeven komt ‘imitational learning’ aan bod: leren door anderen na te doen die iets bijzonder goed kunnen. Wat is makkelijker dan dit ‘bijzonder goede’ gewoon te kopiëren? Maar dat ligt nogal gevoelig...

1 Dit is tevens de titel van het promotieonderzoek dat auteur Ton Biessels momenteel verricht.

door: Ton Biessels

In een poll die een poosje geleden verscheen in 'de Voetbaltrainer' (nr. 170, 2010) werd aan trainers/coaches gevraagd wat hun favoriete aanpak is als ze iets willen gaan leren. Ze konden kiezen uit de zeven leerstrategieën. De optie dat je kunt leren door iets van een ander over te nemen werd door slechts tien procent van de 120 pollinvullers genoemd als hun favoriete aanpak. In de poll werd deze manier van leren onder meer beschreven als ‘de kunst afkijken’. Dat is kennelijk niet populair. Zoiets doe je toch niet....

Toen ik enige jaren later aan een groep trainers mocht toelichten dat 'de kunst van het afkijken' gaat om ‘het goede over te nemen en het slechte te laten zitten’, dus eigenlijk een ‘best practice’ over te hevelen, werd het al een stuk makkelijker om deze manier van leren te zien als heilzaam. Als ik dan ook nog een soort spreekwoord aanhaal: ‘beter goed gejat dan slecht bedacht’, wordt de animo voor deze leerstrategie nog groter. Logisch, eigenlijk is het gewoon iets kopiëren. Hebben we op deze manier niet leren lopen en fietsen!

Wat valt er zo allemaal te kopiëren? In de 21e eeuw - zo werd voorspeld - zou het nieuwe leren de toekomst hebben: wij zitten niet meer stilletjes in een klaslokaal of cursusruimte. Wij zitten in processen, doen aan interactie en werken bij voorkeur in subgroepen. Kennis is geëxplodeerd. Er is zóveel kennis, dat uit je hoofd leren en dan weer reproduceren een onmogelijke opgave is geworden. Wij moeten ons leervermogen ontwikkelen om te leren: ‘leren leren’ is het adagium. Maar wat gaan we dan lerend leren?

Zappen is een van de antwoorden die wij hebben

De kennis komt ons tegemoet in golven en lawines. Er is zoveel en zoveel tegelijk, in hoog tempo komt de informatie binnen zodra je inlogt; je browser start de informatie-sunami op. Zappen is een van de antwoorden die wij hier op hebben. Zappen is heel snel veel bladzijden omslaan, als je het in twintigste eeuwstaal zegt. Nu terug naar de sportcoach.

Ook zij zijn zappers en - inderdaad - geven trainingen aan zappers. Zij coachen zappers in wedstrijden. Hoe doe je dat? De homo Zappiens is geboren (cf. Wim Veen, Amersfoort, 2004). Omdat dit nog relatief nieuw is, zijn er weinig best practices en kúnnen we ook nog niet grootschalig de kunst afkijken. Maar wel zappend. Coaches moeten het zappen zelf verder ontwikkelen: niet alleen een clinic volgen of een boek kopen maar overstappen naar zapp-learning. Je wereld wordt dan groter: vele, vele websites over sport en coaching, prachtige video’s over je sport via YouTube (de tactiek van de hockeystrafcorner) Twitter, Facebook en Linked-in. De wereld wordt soms klein genoemd: de kenniswereld wordt juist groter.

Henk Gemser
Waarom zou juist hij nou nog willen kopiëren van anderen? Deze gelouterde topcoach die al alles gewonnen heeft! Henk Gemser aan het woord in een interview in het kader van mijn onderzoek ‘hoe en wat top-level coaches leren’:

'Voor de trainer/coach - altijd op zoek om zichzelf verder te ontwikkelen, om anderen weer te kunnen ontwikkelen (!) - is het van belang dat hij luistert en ziet wat andere coaches zeggen en doen. Want, alle coaches gezamenlijk vertegenwoordigen een wereld van kennis en een wereld van ervaring en expertise. Alleen weet je altijd minder. Als je dit besef hebt, is het makkelijker om open te staan voor elkaar. We kunnen op vele, verschillende manieren van elkaar leren. Leren door de kunst van andere coaches af te kijken is er een. Het is de start van al het leren, het is onze basis van waaruit we vertrekken. Zo leer je schaatsen; ga achter een goede schaatser aan, blijf achter hem ‘hangen’ en doe hem precies na. Het moet natuurlijk wel een hele goede schaatser zijn, het heet niet voor niets ‘de (schaats)kunst (!) afkijken'.

Als coach hoef je niet te stoppen met imiteren, ook al ben je zeer ervaren

Als coach hoef je volgens Gemser niet te stoppen met imiteren, ook al ben je zeer ervaren. Je bent nooit uitgeleerd. Henk haalt voorbeelden aan uit zijn laatste Olympische Winterspelen in Vancouver in 2010, waar hij Chef de Mission was van de Olympische Winteratleten. 'Ik ontmoette daar mensen die mij triggerden vanwege hun wijze van coaching. Iets om over te nemen. Om te kopiëren; niet blind kopiëren, maar je maakt een kopie met een persoonlijk accent.'

Doe als Ellen van Langen...
Kort na haar fantastische gouden Olympische finale race op de 800m in Barcelona 1992 werd Ellen ‘vermarkt’. De Open Universiteit bracht haar in beeld: sportend, trainend, werkend én studerend. Het werd al snel duidelijk in dit reclamefilmpje dat Ellen geen fulltime studie zou kunnen oppakken, met al die bezigheden. Parttime studeren en wel aan de OU was dan de oplossing: doe als Ellen! Kopieer haar!

Zo kun je heel wat kopiëren, er zijn geweldige vernieuwingen bedacht die een grote navolging hebben genoten. Terecht. Zoals wij Dick Fosbury over de lat zagen zweven op de Olympische Spelen van 1968 in Mexico. Dat verdiende navolging, hetgeen ook grootschalig is gebeurd en werkelijk door echt iedereen is afgekeken. Opvallend is dat deze nieuwigheden werden uitgevoerd op momenten dat het er toe deed. Op het EK Voetbal 1976, tijdens een strafschoppenserie doet de Tsjech Panenka iets wat praktisch niemand ooit nog had gezien. Nu zien we me regelmaat ‘Panenka’s, en het blijft een oogstrelende penalty. Het is dus maar goed dat wij de kunst afkijken en ons zelf daar niet te goed voor vinden. Andersom komt helaas ook voor, dat slechte opvattingen worden overgenomen.

De verkeerde kunst kan ook worden overgenomen
Jan Mulder gaat regelmatig los over de opvatting in Nederland over het nemen van de strafschop. Witheet brengt hij de situatie in beeld: eerst legt hij de techniek van de strafschop onder het vergrootglas, in een eenvoudige slogan: 'trainen op de belangrijkste trap in het voetbal'. Jan z’n visie gaat verder dan louter de techniek van de trap. Hij doelt op de mentaliteit bij de 'pienantie'. Hij doelt op de diverse malen dat strafschoppen op cruciale momenten werden gemist. Niet het missen op zich, maar over de 'visie' op de strafschop die vigeert binnen Oranje: penalty’s? Een tombola!! Razend wordt Jan hiervan. Zo ook over de gemiste strafschop van Ronald de Boer in de halve finale van het WK in Frankrijk 1998, die het Nederlands Elftal huiswaarts deed keren.

'Strafschoppen? Het is nu eenmaal een tombola'

'Ronald was er met zijn hoofd niet bij', was de verklaring achteraf. Jan ergert zich op zijn Mulderiaans en in zijn typische stijl bekritiseert hij coach Guus Hiddink (en Cruijff, Van Gaal en 'nog betere trainers'), die voor een salaris van zeven miljoen 'de beste club van de wereld' Real Madrid trainde, maar die de strafschop niet interesseert. Hij is elke keer weer verbluft als in het zoveelste interview de zoveelste speler komt uitleggen waarom hij de penalty miste: 'strafschoppen? het is nu eenmaal een tombola'. Een veel geïmiteerde opvatting, waar we nog jaren last van kunnen hebben.

Boegbeelden gezocht
Kun je een boegbeeld imiteren? Velen denken dat dat niet kan; je moet altijd jezelf blijven. Een verstandige keuze. Je kunt best bewondering hebben voor een sportcoach, maar je kunt hem niet honderd procent kopiëren. Klakkeloos imiteren is niet aan te raden. Hoewel, het aantal voetbaltrainers dat nu met een pen en een schrift in de dug-out zit is wel flink toegenomen sinds Louis daarmee kwam. Maar wat schrijft Louis op? En wat doet hij ermee? Zou iedereen dat wel weten? Toch een beetje ‘kunst afkijken?

Deze manier van leren is te verbinden met twee andere strategieën; reflectional en practical learning. Omdat leren door nadenken en vooruit denken een puur individuele benadering vraagt, helpt dit bij uitstek de vraag te beantwoorden of de stijl van Louis wel bij jou past. Als je dan uiteindelijk besluit ‘een beetje Guus Hiddink te worden’, probeer dat dan uit in de praktijk. Let daarbij scherp op de reacties van je omgeving.

Kom je na ruim nadenken er achter dat Louis noch Guus bij jouw profiel passen, wat ga je dan wel doen? Je moet iets! Tenslotte ben je zelf sowieso al een boegbeeld, want je bent trainer/coach en men kijkt dus naar je. Toch moet het beter, vind je. Kijk grondig om je heen. Neem gerust een aanpak over, bijvoorbeeld een warming-up die jou aanspreekt. Of een wedstrijdbespreking die je een andere trainer ziet doen. Probeer dat uit in de praktijk. Zo groei je als boegbeeld. Net zoals Louis ook ooit eens begonnen is met groeien. Met Rinus als groot voorbeeld.

Trainingen voor trainers/coaches
Naast zijn onderzoek naar coachleren en ontwikkelen is Ton Biessels management development trainer en projectleider fysieke en mentale weerbaarheid. Hij geeft trainingen aan trainers/coaches. Hij brengt zo de toepassingen van zijn onderzoek in de praktijk.

Voor meer informatie: tonbiessels@gmail.com of 06-5122 1294.

Ton Biessels is management- en organisatieadviseur, maar zijn oorsprong ligt in de sport: hij studeerde aan de Academie voor Lichamelijke Opvoeding (ALO) in Tilburg en vervolgens Bewegingswetenschappen tot en met zijn kandidaatsexamen aan de Vrije Universiteit Amsterdam (VU). Verder was hij jarenlang gymleraar in het basis- en voortgezet onderwijs en docent anatomie & fysiologie aan inservice-opleidingen. Momenteel werkt hij als buitenpromovendus aan de Universiteit Utrecht aan een promotieonderzoek getiteld 'Hoe en wat coaches leren'. Voor meer informatie: tonbiessels@gmail.com.

« terug

Reacties: 0

Reactie toevoegen

Naam*
E-mailadres*
Reactie*
Stuur mij een e-mail als er een nieuwe reactie wordt geplaatst