Skip Navigation LinksHome-Nieuws-Column XL-Item

Normatief leiderschap: visie op sport & leiderschap in 2029 7 mei 2019

door: Rob Almering & Ivar Hageman

Hoe willen we dat sport & leiderschap eruit gaan zien in een veranderende wereld? Wij - allebei alumni van het Sports Leadership Program van Nyenrode Business Universiteit - stelden onszelf deze vraag naar aanleiding van een boeiende sessie met leiderschapscoach en managementwetenschapper dr. Bas Kodden waarin gesproken werd over normatief leiderschap aan de hand van de thema’s 'purpose', 'people', 'principles'. 

Regelmatig lezen we over digitale en demografische ontwikkelingen en de impact daarvan op onze samenleving. Sectoren als media, retail, finance, telecommunicatie en onderwijs zijn aan structurele veranderingen onderhevig. Het zijn sterk en voortdurend veranderende markten en structuren met een hoge mate van onzekerheid en complexiteit. Dit fenomeen wordt omschreven met de term VUCA-wereld. Dit staat voor Volatile (veranderlijk), Uncertain (onzeker), Complex (complex) en Ambiguous (dubbelzinnig). Deze ontwikkelingen hebben ontegenzeggelijk ook hun uitwerking op de sportsector en daarmee op de rol van leiders in sport.

Sport Toekomst Verkenning
Een analyse van de toekomst zien we bijvoorbeeld terug in het rapport Sport Toekomst Verkenning (STV) van mei 2016, opgesteld door het Sociaal Cultureel Planbureau en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Hierin is onderzocht wat de gevolgen zijn van veranderingen in de bevolkingssamenstelling voor sportdeelname, vrijwilligerswerk en beweeggedrag. De cijfers tonen hierbij een toename van ouderen, eenpersoonshuishoudens en migranten. Ook economische ontwikkelingen komen hierin aan bod, zoals decentrale bezuinigingsopgaven voor sport. 

Het gaat niet over aanpassen en meebewegen naar aanleiding van trends, maar over sturen en creëren. En juist dat element is interessant voor leiders in de sport

Echter, het analyseren van trends en ontwikkelingen is slechts één van de manieren om naar de toekomst van sport en leiderschap te kijken. Dit wordt cognitieve onzekerheid genoemd. Volgens de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR, 2010) bestaat er ten aanzien van de toekomst ook een andere vorm van onzekerheid, te weten normatieve onzekerheid. Dit is onzekerheid als gevolg van verschillen in waarden en wensen. Het gaat niet over aanpassen en meebewegen naar aanleiding van trends, maar over sturen en creëren. En juist dat element is interessant voor leiders in de sport. Hierbij staat niet de vraag centraal 'hoe gaat sport & leiderschap eruit zien in 2029?', maar de vraag 'hoe willen we dat het eruit gaat zien in 2029?'. 

XL16ColumnXL-AllBlacks2029: purpose, people & principles
Leiderschap gaat volgens ons veel verder dan besturen. Het gaat over het realiseren van daadwerkelijke verandering. Een verandering die wordt gedragen door een gemeenschappelijk commitment en een hoger doel. Het enerverende verhaal van het Nieuw-Zeelands nationale rugbyteam All Blacks laat zien hoe dit in de praktijk kan werken. All Blacks is het meest succesvolle rugbyteam in de geschiedenis (met een winstpercentage van 86) en wordt door velen gezien als het meest succesvolle sportteam ooit. In het boek Legacy (2013) beschrijft James Kerr dat dit succes is gebaseerd op het definiëren van het juiste doel (purpose), het selecteren van de juiste mensen (people) en het handhaven van de juiste cultuur (principles). Deze structuur is gebruikt bij het nadenken over en het formuleren van een gedachtegoed omtrent de toekomst van sport en leiderschap. 

Als één van de speerpunten voor toekomstig sportleiderschap zien we een zekere mate van afstand tot operationele zaken en meer nadruk op beleid gericht op de lange termijn

Een purpose betreft een hogere doelstelling, een nooit af te ronden taak, van 2-7 woorden en geactiveerd. We kwamen tot 'vergroten van de maatschappelijke rol van sport', 'het optimaliseren van inclusieve sportparticipatie', 'iedereen doet mee' en 'sport de verbindende factor maken'. Als één van de speerpunten voor toekomstig sportleiderschap zien we een zekere mate van afstand tot operationele zaken en meer nadruk op beleid gericht op de lange termijn (purpose of legacy). Immers, juist op onzekere en moeilijke momenten zijn het dit soort overstijgende doelen die mensen doen blijven binden. 

XL42BasKodden-3 copy

Een tweede belangrijk element betreft people, dus de vraag hoe de juiste mensen te selecteren. Binnen de All Blacks ging dit proces als volgt: 'talent was irrelevant. We carefully picked the players. We used matrices to back intuition, because there are certain stats in rugby that determine the players’s character.' 

Leiderschapscoach en managementwetenschapper dr. Bas Kodden wees ons op de uitkomsten van zijn drie jaar durende wetenschappelijk onderzoek waaruit bleek dat veel organisaties te veel waarde hechten aan het belang van talent en ervaring, terwijl juist karaktereigenschappen belangrijk zijn voor duurzaam presteren. In dit kader kwamen we tot belangrijke eigenschappen als authenticiteit, innovatief, inspirerend, veerkrachtig, in staat om over eigen schaduw te stappen, adaptief vermogen, zelfeffectiviteit, intrinsieke motivatie, verbinding en flexibiliteit. 

In 2029 willen wij de volgende principles terug zien in sport(leiderschap): integriteit, samenwerking, transparantie, duurzaamheid, impact op de omgeving, vertrouwen, voorbeeldgedrag, eigenaarschap en ‘onrustige veiligheid’

Tenslotte is ook het handhaven van een goede cultuur (principles) van groot belang. Volgens de wetenschappers Cameron en Quinn 'hebben succesvolle organisaties iets speciaals ontwikkeld dat uitsteekt boven zaken als strategie, presentatie of technologische voordelen: de krachtige invloed van een unieke organisatiecultuur: culture eats strategy for breakfast'. In 2029 willen wij de volgende principles terug zien in sport(leiderschap): integriteit, samenwerking, transparantie, duurzaamheid, impact op de omgeving, vertrouwen, voorbeeldgedrag, eigenaarschap en ‘onrustige veiligheid’. Dit laatste uitgangspunt is afkomstig van voetbaltrainer Guus Hiddink om te wijzen op een veilige omgeving met onrust in de vorm van een voortdurende verplichting om te presteren en afspraken na te komen.

Case Hockeyclub Den Bosch
Rob Almering is voorzitter van hockeyclub Den Bosch waar hij het definiëren van het juiste doel (purpose), een visie daarop en het handhaven van de juiste cultuur (principles) heeft toegepast. Hij zegt daarover:

Schermafbeelding 2018-06-27 om 17.03.31

"Hockeyclub ´s-Hertogenbosch is een toonaangevende vereniging in Nederland met een rijke traditie en vele sportieve hoogtepunten. Als vereniging willen we al het goede, zoals fantastische sportieve hoogtepunten, loyale vrijwilligers en toeschouwers en een schitterende accommodatie zien vast te houden. Tegelijkertijd is het belangrijk om met elkaar te werken aan een duurzame toekomst voor de vereniging, in het licht van de eerder beschreven ontwikkelingen in onze samenleving. Hierbij is spanning voelbaar tussen tradities en ambities. Het bewaken van de cultuur van de vereniging is essentieel. 

Tevens zien we dat binnen de context van een sportvereniging meer consumeren en minder participeren een duidelijke trend aan het worden is. Bij het uitstippelen van deze toekomstige koers voor de vereniging horen een purpose en visie. De centrale vraag is: wat biedt ons houvast en geeft ons richting? Uiteraard zijn we blij dat veel leden en vrijwilligers de handen uit de mouwen willen steken, maar als we niet eerst met elkaar hebben bepaald welke kant we op willen, dan lijkt het leiden van een vereniging op reizen zonder bestemming. Bijzonder avontuurlijk, maar je weet nooit waar je de volgende nacht slaapt. Dat kunnen ook plekken zijn waar je liever niet wilt komen.

Binden en verbinden leidt tot plezier en betrokkenheid

Een purpose beschrijft het hoger liggend doel, waarvoor zijn wij er als club, en de visie geeft aan waar je als vereniging voor gaat. Een vereniging is hierbij een gemeenschap waar gezamenlijk een doel wordt nagestreefd. De purpose van Hockeyclub ’s-Hertogenbosch is: 'een leven lang leren, binden en boeien door spelplezier en sportieve (top) prestaties.'

XL23RobAlmering-2

Visie
Teneinde dit traject concreet handen en voeten te geven, hebben we zowel kwalitatief als kwantitatief onderzoek gedaan onder de belangrijkste interne- en externe stakeholders van de vereniging. De uitkomsten hiervan zijn ook weer teruggekoppeld naar diezelfde stakeholders. We hebben gemerkt dat dit proces enorm bijdraagt aan het vergroten van de noodzakelijke betrokkenheid en het commitment. Binden en verbinden leidt tot plezier en betrokkenheid.” 

Leiderschap: realiseren van een verandering
Voor de vertaling van de uitgangspunten van toekomstig sportleiderschap naar een hele populatie zoals een sportvereniging is het belangrijk om binnen een visie thema’s te creëren en deze op een eenvoudige en begrijpelijke manier te omschrijven. Maak het simpel. Zet een stip op de horizon en geef aan binnen welke kaders je daar kunt komen. Gezamenlijk op zoek gaan naar wat werkt. Samen kleine stapjes zetten in de goede richting. Houd het uitdagend voor jezelf en de leden. Trial en error past hierbij, proberen stappen te zetten en vroegtijdig kijken of het werkt. Snel en vroegtijdig dan ook eventueel bijsturen. Leiderschap is het realiseren van een verandering.

Het realiseren van een visie en het bijdragen aan het hoger doel is alleen mogelijk met de juiste organisatiecultuur. De informele kant binnen een vereniging is zelfs belangrijker dan de formele kant, waarbij veel aandacht is voor de strategie en structuur. Eigenlijk kunnen we zeggen dat de cultuur juist het onderscheidend vermogen is. Deze wordt immers ondersteund door een lange en rijke historie en is, gezien het unieke karakter, niet makkelijk te kopiëren. Belangrijk is dan wel om als vereniging dicht bij deze waarden en normen te blijven en de cultuur van de vereniging te blijven voeden en uit te dragen. 

Het vinden van de juiste mensen kan alleen als je als bestuur niet boven maar in de vereniging staat

Respect voor huidige cultuurdragers
De kracht zit in herhaling en voorbeeldgedrag. Bij het realiseren van een verandering binnen een vereniging dien je respect te tonen voor de huidige cultuurdragers, maar tevens op zoek te gaan naar de gewenste toekomstbouwers. Deze balans is essentieel. Het vinden van de juiste mensen kan alleen als je als bestuur niet boven maar in de vereniging staat. Daarbij is het belangrijk dat je zichtbaar bent binnen de vereniging en contact hebt met en inzicht hebt in de achtergronden van de leden. Immers, het gericht benaderen van leden voor belangrijke activiteiten en projecten levert een grotere betrokkenheid op.” 

De toekomst van sportleiderschap zit vol met onzekerheden, maar bij een nadere verkenning van die toekomst gaat het niet alleen om hetgeen op basis van trends en ontwikkelingen mogelijk of waarschijnlijk is, maar zeker ook om wat wenselijk zou zijn. De vraag 'wat voor sportleiderschap willen we in 2029?' begint daarmee vooral bij onszelf en bij onze eigen idealen. 

Rob Almering houdt zich momenteel bezig met verandertrajecten in zowel de sportsector als in het bedrijfsleven. Daarnaast is hij onlangs afgestudeerd in het Sports Leadership Program van Nyenrode Business University en is hij voorzitter van Hockeyclub ‘s-Hertogenbosch. Verder richt hij zich op verenigingsondersteuning en is hij als coach actief binnen de design sector.

Ivar Hageman is als docent Bestuur, Sport en Recht verbonden aan de International Business School van Saxion en werkt als innovatiemanager bij Heracles Almelo. Daarnaast is hij onlangs afgestudeerd in het Sports Leadership Program van Nyenrode Business University en is hij actief in Topsport Overijssel, bij voetbalclubs in zowel topsport als breedtesport en politiek actief voor de VVD, met name in onderwijs/wetenschap. Zijn motto is: Renew Yourself.

« terug

Reacties: 0

Reactie toevoegen

Naam*
E-mailadres*
Reactie*
Stuur mij een e-mail als er een nieuwe reactie wordt geplaatst