Skip Navigation LinksHome-Nieuws-5 vragen aan...-Item

5 vragen aan Harry van Dorenmalen, voorzitter van Topteam Sport 18 juni 2019

Voormalig CEO van IBM Nederland Harry van Dorenmalen is voorzitter van het Topteam Sport, dat leiding geeft aan Sportinnovator. Dit Topteam werd in 2015 in het leven geroepen door toenmalig minister Edith Schippers om innovatie in de Nederlandse sport naar een hoger plan te tillen. De aanvankelijke aanstelling van het Topteam liep tot 2020, maar minister Bruins verlengde de opdracht onlangs tot 2022. Sport Knowhow XL sprak met Van Dorenmalen over wat er in de afgelopen jaren is bereikt en welke ambities er zijn voor de toekomst.

door: Leo Aquina | 18 juni 2019

1. In de opdracht die het Topteam Sport in 2015 van toenmalig minister Edith Schippers kreeg stond onder meer: 'rendement van sportinnovaties moet zich uitbetalen zowel voor topsport en breedtesport als voor wetenschap, economie en we maatschappij'. In hoeverre is aan deze opdracht voldaan?
"We hebben aan die opdracht voldaan, want het programma is verlengd. Het oorspronkelijke programma liep tot 2020 en we hebben als topteam een hernieuwde aanstelling gekregen tot 2022 en we hebben extra geld gekregen. We hadden een budget van twaalf miljoen euro voor de periode tot 2020 en daar is nu voor de periode tot 2022 acht miljoen bijgekomen. Over de hele periode gaat het dus om twintig miljoen euro. Voor de nieuwe minister is het Sportakkoord een uithangbord en daarin hebben wij als Sportinnovator de rol geclaimd van CTO, Chief Technology Officer."

"Het ecosysteem is opgebouwd rondom vijftien Sportinnovator-centra"

"Minister Schippers heeft het topteam destijds in het leven geroepen omdat er behoefte was aan een dynamischer model met technologie als drijvende kracht. Destijds hield InnoSportNL zich bezig met innovatie in de sport en dat was een veel statischer model. Als topteam wilden we ons richten op drie zaken: ecosysteem, creativiteit en infrastructuur. Het ecosysteem is opgebouwd rondom vijftien Sportinnovator-centra, denk aan TeamNL Innovation Center (Papendal), Innovatielab Thialf, Zwemlab de Tongelreep, Sailing Innovation Centre. Dat zijn stuk voor stuk centra met kennis en innovaties. Dat design hebben we de afgelopen vier jaar gevolgd en daar gaan we de komende jaren mee door, maar dan groter, sneller en breder."

5vragenaanHvD-3"Het topteam is in samenstelling, met vertegenwoordigers uit sport, overheden, bedrijven, en kennis de afgelopen jaren iets gewijzigd. Antoinette Laan heeft haar functie neergelegd toen zij in 2017 naar de Tweede Kamer verhuisde, Eric van der Burg idem omdat hij sinds kort lid is van de Eerste Kamer en Bas van Rens is ermee gestopt toen hij een eigen bedrijf begon. Met Stijn Steenbakkers die wethouder is in Eindhoven, en Frank van der Vloed - CEO van Signify - hebben we er ook twee nieuwe leden bij gekregen."

"Iedereen heeft binnen het topteam een eigen individuele taak. Geri Bonhof legt de link met de hogescholen, Angelique Berg met de rijksoverheid, Stijn Steenbakkers met de lokale overheid, Martin Olde Weghuis en Frank van der Vloed met het bedrijfsleven, Maurits Hendriks met de topsport en zelf zoek ik de internationale verbinding. We zijn nog op zoek naar iemand die een link kan leggen naar de breedtesport, want dat is ook een belangrijke component voor Sportinnovator."

2. De bovengenoemde opdracht bevat vijf componenten: topsport, breedtesport, wetenschap, economie en maatschappij? Zou je per component kunnen benoemen hoe het ervoor staat met Sportinnovator?
"Als het gaat om de wetenschap, ben ik tevreden. We hebben de verbinding kunnen leggen met de universiteiten en ook hogescholen in wat we het 'Watertorenoverleg' noemen. De Watertoren adviseert ons over de ontwikkelingen in het kennisdomein Sport en Bewegen. Daarin kijken we welke kennisinstelling welke expertise heeft en zo komen we op een gemeenschappelijke agenda en verdelen we de taken. We focussen op voeding, materiaal en bewegen. Wat resultaat betreft moet je bij er bij wetenschap altijd rekening houden dat het tijd kost. Daarbij moet je denken aan een termijn van tien jaar."

"Als je naar het bedrijfsleven stapt, moet je eerste een goede propositie hebben"

"Als je kijkt naar de componenten topsport en breedtesport is er ook veel beweging. In het begin was er vanuit het topteam meer focus op topsport, maar ongeveer twee jaar geleden hebben we meer ingezet op breedtesport en op bewegen in algemene zin. Dat moet als je massa en rendement wil creëren. De meerderheid van de data in onze Sport Data Valley komt dan ook uit de breedtesport."

"In de vierde component, het betrekken van het bedrijfsleven, liggen we achter. Dat is deels een bewuste keuze. Als je naar het bedrijfsleven stapt, moet je eerste een goede propositie hebben. Ik ben twaalf jaar CEO van IBM geweest. Dan zie je veel mensen voorbijkomen met enthousiaste ideeën, maar als je concreet vraagt wat je eraan hebt, valt het vaak tegen. De propositie moet robuust zijn om aan te kloppen bij het bedrijfsleven en dan nog is het moeilijk om bedrijven te overtuigen. De eerste vraag is altijd: wat moet ik erin stoppen en wat krijg ik eruit?"

5vragenaanHvD-2"Afgelopen maand zijn we met minister Bruno Bruins en een aantal mensen uit de Nederlandse sportwereld en ikzelf namens Sportinnovator op werkbezoek geweest bij INSEP, het Franse Papendal in Parijs. De Fransen hebben 7 miljard euro klaarliggen voor de Olympische Spelen van 2024. Ze willen het compact organiseren, met fietsen bijvoorbeeld. Daar kunnen wij als Nederland een bijdrage aan leveren, dus we hebben daar een aantal ideeën neergelegd om samen aan verder te werken."

"Daarmee komen we bij de vijfde component: maatschappelijk. Het was in het begin lastig om hier vanuit Sportinnovator op aan te sluiten, maar dat gebeurt steeds meer. We hebben het Sportakkoord en het Preventieakkoord en op dat gebied liggen er grote mogelijkheden. De ambities van het Sportakkoord lopen uiteen van bewegen, breedtesport en topsport. De inzet van onze Sportinnovator Centra sluit hier naadloos op aan. We zetten daarbij, via onze subsidieoproep voor bedrijven waarmee we iconische projecten willen stimuleren, vooral in op (duurzame) materialen, bewegen en voeding. Voor bedrijven is het interessant om maatschappelijke impact te hebben en op die manier snijdt het mes aan twee kanten."

"Belangrijk is, naast deze doelgroepen zelf, om juist de verbindingen onderling te leggen, en dat is wat we ook met Sportinnovator doen. We maken connecties binnen het ecosysteem, bijvoorbeeld tussen gemeenten en bedrijven met innovatieve projecten voor buitenspeelruimtes. Via Innovatie-challenges halen we op welke ideeën er zijn en deze ideeën willen we koppelen aan de vragende partijen in het veld."

"Productinnovatie is waar iedereen het altijd in eerste instantie over heeft: nieuwe gadgets, een verbeterde honkbalknuppel, noem maar op"

3. Hoe zou je innovatie eigenlijk willen definiëren?
"Voor mij is innovatie het toepassen van technologie. Tegenwoordig praat iedereen over digitale transformatie. Eigenlijk is dat niets nieuws onder de zon. Transformatie bestaat al eeuwen, dat is het toepassen van nieuwe technologie om producten en processen beter te maken. Dat is innovatie. Nu komt er een hulpschip langs en dat is digitaal, het is een nieuwe technologie met een ongekend scala aan mogelijkheden. Je kunt innovatie opdelen in drie soorten: productinnovatie, sociale innovatie en procesinnovatie. Productinnovatie is waar iedereen het altijd in eerste instantie over heeft: nieuwe gadgets, een verbeterde honkbalknuppel, noem maar op."

"Bij sociale innovatie stel je de vraag hoe bijvoorbeeld honderd mensen die in een ecosysteem zitten, ook allemaal inbreng hebben. Ik noem een voorbeeld uit mijn tijd bij IBM. Daar organiseerden we innovation jams. De grote baas zei tegen alle 400.000 werknemers: ik ben bezig met mijn plan voor de komende vier jaar en ik wil dat jullie meedenken waar we ons mee bezig moeten houden. Die 400.000 werknemers gingen daar een dag mee aan de slag en die antwoorden werden verwerkt met allerlei software, waarop weer vervolgvragen kwamen." 

"Op die manier kun je technologie inzetten om overlegstructuren te verbeteren. Uit die innovation jam kwam destijds watermanagement naar voren. Daar hadden we zelf totaal nog niet aan gedacht. Met Sportinnovator werken we aan sociale innovatie onder andere via de Nationale Sport Innovator Prijs van dit jaar, die een positieve sportcultuur stimuleert, en via de verschillende Sportinnovator-centra, die een paar keer per jaar bij elkaar komen om ideeën te genereren."

5vragenaanHvD-3"Bij procesinnovatie gaat het om de manier waarom mensen binnen organisaties met elkaar samenwerken. Een paar jaar geleden was thuiswerken een trend. Dat had veel meer impact op de processen dan mensen van tevoren hadden bedacht. Op dit moment zie je dat er veel open kantoorruimtes ontstaan. Mensen van diverse pluimage komen bij elkaar om te praten. Dat heeft ook te maken met agility." 

4. Hoeveel projectaanvragen zijn er de afgelopen jaren bij Sportinnovator ingediend, wat waren de criteria, hoeveel zijn er gehonoreerd en afgerond en heb je een paar mooie voorbeelden?
"In totaal hebben we 335 ideeën gezien. Daarvan zijn er 105 goedgekeurd en in totaal hebben we daar ongeveer acht miljoen euro aan uitgegeven. Zelf hebben die projecten in totaal nog zo'n twintig miljoen extra gegenereerd via cofinanciering vanuit het bedrijfsleven of andere subsidiepotjes. Daarnaast hebben we de eerste drie jaar de innovatiecentra gesteund met een vaste financiële bijdrage, maar daarvan hebben we gezegd dat het stopt. Als de innovatiecentra verder willen, moeten zij zich aansluiten bij een consortium om op projectbasis geld binnen te krijgen. De initiële financiering was om de centra en het ecosysteem van de grond te krijgen, maar daarna moeten de centra voldoen aan de criteria die we ook aan projecten stellen voor subsidie."

"Het mooiste voorbeeld vind ik een bedrijf dat subsidie heeft gekregen om folie te ontwikkelen waarmee zonne-energie kan worden opgewekt. Dat folie kan over kunstgras worden uitgerold"

"Bij subsidieaanvragen hanteren we vijf criteria: innovatie, schaalbaarheid, cofinanciering, en je moet komen met een consortium, er moet al een bedrijf bij betrokken zijn. Tot slot moet je kunnen uitleggen hoe je het gaat realiseren. We hebben fantastische ideeën gezien, maar wat is het verdienmodel? Kan het op termijn ook structureel op eigen benen staan? Bij ZonMw hebben we een commissie die de aanvragen beoordeelt met mensen vanuit de top- en breedtesport, de wetenschap en het bedrijfsleven."

5vragenaanHvD-4"Natuurlijk kijken we ook achteraf wat het oplevert. Er zijn mooie voorbeelden. Zo kwam Menke Steenbergen vier jaar geleden met het idee om sensoren in een paardenteugel te doen. In eerste instantie keken we raar op, maar het is een grote industrie en we hebben besloten de aanvraag toch te honoreren. We hebben 30.000 euro gefinancierd en onlangs zag ik haar op de Netherlands Sports Analytics and Technology Conference in de Amsterdam Arena. Inmiddels heeft ze een paar bedrijfjes opgezet met een goede opbrengst."

"Het mooiste voorbeeld vind ik een bedrijf dat subsidie heeft gekregen om folie te ontwikkelen waarmee zonne-energie kan worden opgewekt. Dat folie kan over kunstgras worden uitgerold en op die manier maak je permanent gebruik van infrastructuur die anders voor meer dan de helft van de tijd braak ligt. Natuurlijk halen niet alle ideeën het. Startups zijn toch vaak Willy Wortels die op een zolderkamertje mooie dingen ontwikkelen, maar ze moeten het ook naar de markt brengen en dat is nog wel eens lastig. Veel bedrijven oversellen hun producten, maar bij die startups is het soms andersom. Natuurlijk is het ook zaak om in eerste instantie scherp te selecteren. We moeten geen tijd en energie steken in dingen die onzinnig zijn." 

5. Een van de speerpunten van Sportinnovator is de zogenaamde Sport Data Valley. Hoe gaat het daarmee?
"We hebben de Sport Data Valley vier jaar geleden gecreëerd vanuit het idee dat er overal data beschikbaar is. Sportbonden betalen veel geld aan dure externe partijen om data te verzamelen en te beheren en dan moet het ook nog eens veilig zijn. Het idee van de Sport Data Valley is niet zozeer om het allemaal bij elkaar te brengen, maar om ervoor te zorgen dat we weten wat er allemaal waar is. Op die manier kunnen we de bonden helpen er goede analytics op los te laten. Inmiddels zie je dat bonden nu ook naar ons toekomen om die data wel gezamenlijk onder te brengen binnen het Sport Data Center in Leiden."

"Uiteindelijk gaat het er niet om waar de data is, maar om wat je met de data doet"

"Het Sport Data Center werkt samen met universiteiten om tools te ontwikkelen. We willen toewerken naar een dashboard waarmee je data op kunt halen over individuen, groepen en de massa. Over individuen praat je als het gaat om topsporters, maar de Sport Data Valley is veel meer dan dat. De meeste data betreft de breedtesport. Op groepsniveau kun je data-analyses maken om bijvoorbeeld meer te weten te komen over sportende ouderen. En data-analyses over de hele massa kunnen zinvol zijn om bijvoorbeeld inzicht te krijgen in sportparticipatie. Uiteindelijk gaat het er niet om waar de data is, maar om wat je met de data doet."

« terug

Reacties: 7

Henk Kraaijenhof
18-06-2019

Een goed doordacht verhaal dat zich helaas in een parallelle wereld lijkt af te spelen. Nu loop ik toch al een jaar of 45 rond in de Nederlandse en internationale (top)sportwereld, maar wat dhr.van Dorenmalen hierboven schetst lijkt zich in een andere dimensie van de sportkosmos af te spelen.

Een probleemloze wereld, waar het geld tegen de plinten klotst, alle problemen opgelost lijken te zijn of worden (tenminste, voor die dimensie) en een harmoniemodel vol rozengeur en maneschijn, waar sport, bedrijfsleven en wetenschap hand in hand de sportwereld bestieren. De afstand tot wat ik dagelijks meemaak in de loopgraven van de topsport, lijkt oneindig groot. De ivoren toren lijkt hoger dan ooit tevoren. Een ivoren toren waarin het 'old boys network' geniet van het weidse vergezichten, ver verheven boven de realiteit van de topsport.

De topsport waarin gewone stervelingen gewoon moeten sappelen voor hun broodje, en met hun tomeloze passie voor de sport de simpele dagelijkse problemen en de steeds dichter wordende jungle van regels en beperkingen, moeten trotseren. Vroeger sprong ik over het hek, daarna klom ik over een hek, maar na 40 jaar moet ik een ladder meenemen om over het hek te komen als ik op een atletiekbaan training wil geven. Het gaat hier gewoon om een stuk kunststof, nergens anders over, maar zelfs dat lijkt te moeilijk voor de Nederlandse sportwereld.

Dit is slechts een van de vele 'simpele' problemen waar ik in de realiteit tegenaan loop. Daarnaast houd ik me intensief bezig met sportinnovaties bijv. door het organiseren van seminars over nieuwe technologieën of concepten. Of het schijven van artikelen (zie literatuur)

Of een tijdje geleden als mentor docent voor Mastercoach NOC*NSF. Op mijn eenvoudige vraag of de deelnemende bondscoaches en talentcoaches één sportieve innovatie konden aangeven die uit de koker van Innosport kwam, bleef het onverwacht en angstwekkend stil. Geen enkele coach, uit welke sport dan ook (en dan hebben we het over personen die op het hoogste niveau van de Nederlandse sport opereren en waarvan verondersteld mag worden dat ze optimaal geïnformeerd zijn) kon ook maar één enkele innovatie opnoemen. Kortom, een schrijnende discrepantie tussen politieke wishful thinking, zoals hierboven geëtaleerd, en harde realiteit.

Ik kan het ook hebben over de ondersteuning van topsport vanuit de universiteit of vanuit de talentbegeleiding vanuit de gemeentes.  Prachtige verhalen, mooie intenties, geweldige beleidsplannen, maar in werkelijkheid nutteloze organisaties zonder enige slagkracht. Alweer, geen cynisme, maar dagelijkse realiteit.

Hierbij zou ik dhr. van Dorenmalen willen uitnodigen om eens af te dalen naar dagelijkse realiteit en een middag te kijken naar wat ik hierboven schetste en te bespreken. Ik zal daarna dan verslag uitbrengen via dit medium.

Literatuur:
- Moderne elektromyografie in de sportpraktijk. Nieuwe toepassingen door draagbare technologie. Sportgericht 2/2019, pg. 14-17.

- Wearable resistance. Innovatieve vorm van specifieke krachttraining. Sportgericht 3/2018, pg.26-28

- KAATSU Veelzijdige aanvulling op training of revalidatie. Sportgericht 6/2018, pg.38-39.

Cees Verhoef
18-06-2019

Ha Henk, 

bedoel jij in je twee na laatste aline werkelijk "InnoSportNL", de voorganger van dit "topteam", die overigens de vijf genoemde labs op 'statische wijze' hebben opgericht, of bedoel je vernieuwingen op het conto van het huidige Top Team Sport, waar van Doorenmalen leiding aan geeft. 

Als het werkelijk over het eerste gaat dan zijn die coaches nogal kort van memorie. Als het over het topteam gaat, kan ik je volgen.

Even als opfrisser wat voorbeelden uit die InnosportNL tijd: Hartslagmeter zonder band (bruikbaar in zwemmen), LED verlichting sportvelden, krachtenmetende turnapparatuur (nog in gebruik in turnlab), Video analyse apparatuur voor zwemmen (ook nog in gebruik in de tongelreep), energie leverend sportveld, een Top Bobslee, een nieuwe zeilboot (470) aangepast aan specifieke crew en omstandigheden (Olympisch zilver), Coach cockpits voor diverse sporten. 

Henk Kraaijenhof
18-06-2019

Hoi Cees, bedankt voor je reactie die ik helaas moet ontkrachten. Ik heb het niet over logische, technische ontwikkelingen, (ik neem aan dat je ook de laatste Windows versie gebruikt in plaats van de eerste, maar een echte innovatie is Windows 10 natuurlijk niet) maar over innovaties, concepten of materiaal die in de kern nieuw zijn. Over praktische bruikbaarheid heb ik het dan nog niet eens. Geen opgepoetste ideeën die minimaal twintig jaar eerder al eerder gebruikt werden. Een aantal concrete voorbeelden aan de hand van jouw eigen voorbeelden. (ik denk niet dat dit format zich leent voor fotomateriaal of jpgs als bewijs van mijn stelling)

1. Camera's in het zwembad en krachtmetingen in de startblokken van voor het zwemmen:  in ieder geval al toegepast in de voorbereiding van de DDR zwemmers op de OS van 1976 in Leipzig.

2. een topbob, een hele goed bob, gewoon het gevolg van gewone ontwikkelingen, jazeker, net als topspikes in de atletiek, maar innovatief?

3. krachtmetingen in de turnhal direct aan de apparaten zoals rekstok: 50-60-er jaren in de voormalige Sovjet-Unie

4. LED verlichting was een innovatie t.o.v. de gloeilamp, maar op het sportveld geplaats is het simpelweg een toepassing, geen innovatie.

5. cockpits zijn veredelde Excel-spreadheets of een aardige vervanging van het klassieke trainingsdagboek met pen en papier, met wat meer (meestal lineaire formules erachter). Efficient, ja, innovatie, nee.

6.hartslag zonder band: al lang in gebruik d.w.w. radar of phonocardiography. In het zwemmen alleen bruikbaar na de race, niet real-time tijdens de inspanning.

Ik heb te weinig informatie over het energie-leverend sportveld of de specifieke casus van de zeilboot, hoewel het me altijd een goed, maar nogal voor de hand liggend idee lijkt om sportmateriaal specifiek aan te passen aan de mogelijkheden en beperkingen van de sporter of in het geval van de boot, aan de leden van het team.

Dat sporttrainers en coaches een kort geheugen hebben en weinig respect voor de historie (die ze zelf ook ooit hopen te schrijven) is duidelijk, evenals dat ze vrijwel nooit tot de innovators behoren hooguit tot de first-users, mag duidelijk zijn.

Cees Verhoef
18-06-2019

je bent wel heel streng in je definitie van innovatie, Henk, zo is een klapschaats ook een logische ontwikkeling van de schaats.... de toepassing van een veertje.

Henk Kraaijenhof
19-06-2019

Ja, Cees, dat klopt. De lat voor innovatie leg ik hoog, van de lat laag leggen is nog nooit iemand hoger gaan springen. Voor mij geldt zelden dat meedoen belangrijker is dan maximaal presteren.

Veel logische, en dan met name technische, ontwikkelingen worden vandaag de dag uit marketingoverwegingen maar 'innovatie' genoemd. Het eerste idee voor een klapschaats (einde 19e eeuw!) was een innovatie, het onderzoek naar de effecten ervan bijna honderd jaar later was dat natuurlijk niet. Ik citeer prof. W.J. Beek: "De vinding is een eeuw oud, vijf octrooien verleend tussen 1894 en 1937". Alle ontwikkelingen een innovatie noemen past in de maatschappelijke trend om iedereen een 'topper' te noemen of te 'excelleren', dat is de bekende 'zesjes-cultuur' waar we het aan de andere kant zo vaak over hebben en zeggen te verafschuwen, zeker in de (top-sport).

cees verhoef
19-06-2019

Ik definieer het liever vanuit de gebruiker. Als je iets toepast dat voor de gebruiker (of organisatie) nieuw is, is dat een innovatie.

In mij optiek is zowel het uitvinden van het wiel, het toepassen van een opblaasbare rubberband en het uitvinden van de loopfiets, en later de fiets innovaties. Ook de papierindustrie naar telecom was voor Nokia een innovatie. 

Bij zo ver uiteenlopende definities gaan we het niet eens worden. De lezer (sporter of coach) moet maar kijken hoe hij het definieert, en of hij wil leren van anderen of die nu van binnen of buiten de sport komen. Gaat hij iets nieuws toepassen en leert hij daar van, is hij voor mij innovatief bezig.

Barry van Korenmalen
21-06-2019

Veel dank voor de bijzonder verhelderende en dynamische illustraties bij dit artikel!

Reactie toevoegen

Naam*
E-mailadres*
Reactie*
Stuur mij een e-mail als er een nieuwe reactie wordt geplaatst