Skip Navigation LinksHome-Achtergronden-Werkende wetenschap-Item

Materiaal op maat 21 april 2015

door: Marjan Kok

Kinderen maken in korte tijd grote ontwikkeling door. Met de groei veranderen ook de lichaamsproporties: armen en benen worden proportioneel langer en het hoofd kleiner. Tegelijkertijd veranderen de capaciteiten van een kind: het wordt steeds vaardiger. Je kunt je waarschijnlijk wel voorstellen dat het - met al deze veranderingen - voor een kind veel moeilijker is om in te schatten waartoe het wel in en niet staat is dan voor een volwassene. Ik zie het dagelijks aan mijn dochter, die net begonnen is met leren lopen. Als een kamikazepiloot gáát ze gewoon.

Nieuwe vaardigheden uitvoeren met een steeds veranderend ‘apparaat’ is een complexe aangelegenheid. Zo’n apparaat zou slecht verkopen bij de doe-het-zelf-zaak. Het apparaat moet immers telkens opnieuw gekalibreerd worden om tegemoet te komen aan zijn actuele afmetingen en mogelijkheden.

"Kinderen van 4 tot 8 maanden pakken bekers van verschillend formaat op een andere manier op dan volwassenen"

In de wetenschap wordt kalibratie gezien als één van de processen die vermoedelijk optreden tijdens motorische ontwikkeling. Newell en zijn collega’s (1993) vonden bijvoorbeeld dat kinderen van vier tot acht maanden bekers van verschillend formaat op een andere manier oppakten (gebruik van een of twee handen, aantal vingerkootjes in direct contact met de beker) dan volwassenen. Maar op het moment dat de onderzoekers keken naar de relatieve grootte van de beker en opzichte van de hand, bleek dit verschil er niet meer te zijn. Kennelijk is niet de werkelijke grootte, maar wel de relatieve grootte van het object ten opzichte van de beweger bepalend voor het coördinatiepatroon dat uitgevoerd wordt.

Gebruik van aangepast sportmateriaal
Jeugdopleidingen van verschillende bonden houden hier inmiddels rekening mee en maken gebruiken van aangepaste materialen voor kinderen. Zo voetballen pupillen met een lichtere bal (die overigens wel de normale grootte heeft), gebruikt de hockeyjeugd een stick-op-maat en maakt de tennisbond gebruik van een kleurensysteem, waarin elke kleur staat voor een fase, met bijbehorende baangrootte, racketgrootte en balsoort (zie www.tenniskids.nl).

Onlangs heeft de onderzoeker Tim Buszard uit Australië samen met zijn collega’s onderzocht wat het effect is van het gebruik van aangepaste sportmaterialen. In deze studie maakten kinderen van negen tot elf jaar - die niet op tennis zaten - forehandslagen. De kinderen werden verdeeld in een groep die vaardig en een groep die minder vaardig was. Beide groepen werden getest in een situatie met aangepast materiaal (kleiner racket, kleinere bal met lagere compressie) en een situatie waarin geslagen moest worden met standaardmateriaal voor volwassenen. De onderzoekers wilden weten in hoeverre het materiaal de prestatie van deze kinderen beïnvloedde. Ook onderzochten ze hoeveel beroep werd gedaan op het werkgeheugen bij het slaan in de twee verschillende situaties.

"Kinderen zijn geholpen als ze gebruik maken van materiaal dat afgestemd is op hun lichaamsgrootte"

Effect van aangepast materiaal op de tennisprestatie
In de studie werden wel degelijk verschillen gevonden tussen beide situaties. Deze verschillen werden gevonden bij zowel de vaardige als minder vaardige kinderen. Zo wisten de kinderen de ballen nauwkeuriger te plaatsen als ze gebruik maakten van aangepast materiaal.

Ook werden er verschillen gevonden in de technische uitvoering van de forehand. Met het aangepaste materiaal lieten de kinderen een duidelijkere slagbeweging van laag naar hoog zien en waren ze beter gepositioneerd ten opzichte van de bal op het moment van balcontact. De conclusie hierin is helder: kinderen zijn geholpen als ze gebruik maken van materiaal dat afgestemd is op hun lichaamsgrootte.

Beperkte capaciteit van het werkgeheugen
Het werkgeheugen is het mechanisme dat verantwoordelijk is voor tijdelijke verwerking en opslag van informatie. Een tennisspeler maakt bijvoorbeeld gebruik van zijn werkgeheugen als hij er tijdens de achterzwaai aan denkt om een cirkelbeweging te maken en vervolgens om de slagbeweging te maken van laag naar hoog. Er wordt gesproken van bewuste bewegingssturing als een sporter zich tijdens het bewegen bewust is van het gebruik van dit soort ‘bewegingsregels’.

Voor deze bewuste sturing is een bepaalde capaciteit nodig van het werkgeheugen. En die capaciteit is beperkt. Zeker bij kinderen. Daarom wordt aangenomen dat het met name voor kinderen effectiever is om het bewegen op een meer onbewuste manier aan te sturen. En dus om leermethoden te gebruiken waarbij de kinderen zich minder bewust zijn van het ‘hoe’ van het bewegen.

Aangepast materiaal en onbewuste bewegingssturing
Om te onderzoeken in hoeverre het uitvoeren van de forehandslag een beroep doet op het werkgeheugen lieten Buszard e.a. (2014) de kinderen uit het onderzoek een dubbeltaak uitvoeren. De kinderen kregen niet alleen de opdracht om de forehandslag uit te voeren, maar moesten tegelijkertijd op elke tik van een metronoom terug tellen, te beginnen bij 150. Je kunt je waarschijnlijk voorstellen dat het uitvoeren van zo’n dubbeltaak een behoorlijk beroep doet op het werkgeheugen.

De vraag is of er genoeg capaciteit over blijft voor het uitvoeren van de forehandslag. Hoe meer het uitvoeren van de forehand een beroep doet op het werkgeheugen, hoe groter de kans is dat de totale capaciteit van het werkgeheugen tekortschiet en de tennisprestatie hieronder zal lijden.

Wat gebeurde er in het onderzoek van Buszard e.a. (2014)? Onder invloed van de dubbeltaak verslechterde de prestatie alleen als de minder vaardige kinderen de forehand uitvoerden met het materiaal voor volwassenen. De prestatie van de minder vaardige kinderen bleef dus wél overeind als zij het aangepaste materiaal gebruikten. De prestatie van vaardige kinderen werd niet beïnvloed door uitvoering van de dubbeltaak, onafhankelijk van het materiaal.

"Het spelen met aangepast materiaal leidt niet alleen tot betere prestaties, maar lokt waarschijnlijk ook een meer onbewuste manier van bewegingssturing uit"

Onder andere op basis van deze bevindingen komen Buszard e.a. (2014) tot de conclusie dat het spelen met aangepast materiaal niet alleen leidt tot betere prestaties, maar waarschijnlijk ook een meer onbewuste manier van bewegingssturing uitlokt. Deze conclusie sluit aan bij het principe van ‘foutloos leren’: als bewegers succesvol zijn in het uitvoeren van een beweging leren ze onbewust.

Aangepast materiaal en onbewust leren
De studie van Buszard e.a. (2014) geeft inzicht in het effect van aangepast materiaal op de prestatie. Het geeft nog geen uitsluitsel over het effect van materiaal op maat op het leerproces. Toch geeft deze studie aanleiding om te verwachten dat het gebruik van aangepast materiaal een meer onbewust leerproces zal uitlokken in vergelijking met het gebruik van standaardmateriaal.

Het is een aantrekkelijk idee dit gepaard zou gaan met de voordelen van onbewust leren: het geleerde is beter bestand tegen stress, vermoeidheid én het werkgeheugen kan ingezet worden voor andere zaken dan technische bewegingsuitvoering, zoals het nemen van tactische beslissingen.

Bronnen
Buszard, T., Farrow, D., Reid, M., Masters, R. S.W (2014). Scaling sporting equipment for children promotes implicit processes during performance. Consciousness and Cognition, 30, 247-255.

Newell, K.M., McDonald, P.V., Baillargeon, R. (1993). Body scale and infant grip configurations. Developmental Psychobiology, 26, 195-205.

Marjan Kok werkt bij EXPOSZ, het opleidings-, advies- en onderzoekscentrum voor Sport en Zorg dat verbonden is aan de Faculteit der Bewegingswetenschappen van de Vrije Universiteit. Marjan is gespecialiseerd in het onderwerp motorisch leren en richt zich hierbij vooral op het maken van de vertaalslag van wetenschappelijke kennis naar de sportpraktijk. Dit deed ze in haar werk als hogeschooldocent op de Haagse Academie voor Lichamelijke Opvoeding, nu doet ze dat bij EXPOSZ door sportcoaches en docenten LO te scholen. Voor meer informatie: m.j.kok@vu.nl

« terug

Reacties: 0

Reactie toevoegen

Naam*
E-mailadres*
Reactie*
Stuur mij een e-mail als er een nieuwe reactie wordt geplaatst