Skip Navigation LinksHome-Achtergronden-De vraag van de week-Item

Verwijst het Stadionplein in Amsterdam naar het Olympisch Stadion? 3 april 2018

Stel je vraag aan een sporthistoricus 
Sinds wanneer gebruikt een scheidsrechter een fluitje? Welke stad organiseerde als eerste een referendum over de Olympische Spelen? Wanneer was de eerste studie over sport in de openbare ruimte? Sporthistoricus Jurryt van de Vooren zoekt het uit voor Sport Knowhow XL. Zelf ook een vraag? Stuur die dan op naar info@skxl.nl.

door: Jurryt van de Vooren

De gemeente Amsterdam wil het Stadionplein vernoemen naar Johan Cruijff. Het plein ligt vóór het Olympisch Stadion en daardoor lijkt het logisch dat er een historisch verband is met het plein. Maar is dat wel zo?

XL12DeVraagVanDeWeek-JurrytvandeVooren_foto1_nw copyOp de website van de gemeente Amsterdam staat dat het Stadionplein in 1928 is aangelegd als parkeer- en manifestatieplein voor de Olympische Spelen. Dat klopt alleen niet, want de oudste melding van dit plein is al van 3 april 1914! Het was vlak voor de eerste wedstrijd in het Nederlandsch Sportpark: Nederland-Duitsland op 5 april 1914. Dit sportpark was het eerste stenen stadion van Nederland, gelegen aan de Amstelveenseweg tegenover de plek waar nu het Olympisch Stadion is. Pas twee jaar later werd het Kasteel van Sparta in Rotterdam in gebruik genomen. ‘Het verdient, naar wij in de Telegraaf lezen, aanbeveling,’ zo schreef De Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant in aanloop naar die interland tegen de Duitsers, ‘de entréekaarten reeds op den Amstelveenschenweg goed zichtbaar te dragen. Voor 't Stadionplein geven borden de richting aan, welke de houders der verschillende kaarten hebben te volgen.’ 

Het Nederlandsch Sportpark was van 1914 tot en met de Olympische Spelen van 1928 het nationale stadion

Dit Nederlandsch Sportpark - ook wel Het Stadion genoemd - was van 1914 tot en met de Olympische Spelen van 1928 het nationale stadion. Het Nederlands elftal speelde er zijn thuiswedstrijden, koningin Wilhelmina vierde daar haar regeringsjubileum van 1923 en het WK baanrennen van 1925 werd daar verreden. Ook tijdens de Spelen van 1928 speelde dit stadion nog een belangrijke rol, zodat er heel even zelfs twéé stadions aan het Stadionplein lagen! 

In 1929 is het Nederlandsch Sportpark afgebroken, op het moment dat het inmiddels het Oude Stadion werd genoemd. Het Stadionplein bleef echter bestaan, vanaf toen als de poort voor het Olympisch Stadion.

XL12DeVraagVanDeWeek-JurrytvandeVooren_foto2Parkeerbord
De gemeente Amsterdam doet het Stadionplein trouwens tekort door het alleen maar een parkeer- en manifestatieplein te noemen voor 1928. Tijdens die Spelen speelde dit plein namelijk een cruciale rol in het verkeerscirculatieplan, samen met de Amstelveenseweg waar een keerlus was aangelegd om te voorkomen dat het verkeer tegen elkaar in zou rijden. Het was een compleet nieuwe manier van crowd control in een tijd dat het autoverkeer net op kwam zetten, begonnen op en rond het Stadionplein. 

Hiervoor werd het parkeerbord geïntroduceerd, vooral bedoeld voor buitenlandse autobezitters die zo meteen begrepen waar ze hun wagen moesten plaatsen. Daar hoefden ze tenslotte geen Nederlands voor te leren, want alleen de letter P was genoeg. Op 17 mei 1928 werd dat bord voor de eerste keer gebruikt op het Stadionplein – toen overigens nog rond. Het is duidelijk te zien op een ansichtkaart uit de collectie van het Stadsarchief Amsterdam. 

Staat er geen nieuwbouwwijk in Amsterdam in de steigers, met een plein dat naar Cruijff kan worden vernoemd?

Plein met geschiedenis
Vanaf het Stadionplein in Amsterdam begon het parkeerbord aan een internationale opmars. De Volkenbond - de voorloper van de Verenigde Naties - had in die tijd een speciale commissie voor het regelen van internationale overeenstemming van de verkeersregels op de weg, die in 1929 het parkeerbord opnam in zijn standaardpakket. Zo werd dit over de hele wereld ingevoerd en is het nu nog steeds gangbaar.

Kortom: het Stadionplein verwijst naar veel meer dan alleen het Olympisch Stadion en Johan Cruijff. Dat is dan ook meteen het gevaar van het hernoemen van iets met heel veel geschiedenis. Staat er geen nieuwbouwwijk in Amsterdam in de steigers, met een plein dat naar Cruijff kan worden vernoemd? De stad heeft tenslotte nog steeds geen Ajax-wijk. 

Jurryt van de Vooren is sporthistoricus. Hij beantwoordt elke dag een vraag op Sportgeschiedenis.nl

« terug

Reacties: 8

Marco Kooiman
05-04-2018

Jurryt heeft wel een punt, vind ik. Misschien is er nog wel iets beters te bedenken om Johan Cruijff te herdenken met alle op stapel staande nieuwbouw in Amsterdam. Zou dan wel een echt eerbetoon en niet iets in de categorie steegje of doodlopend straatje moeten zijn. Een groot plein, een brug of tunnel over het IJ een wijk, een eiland of een nieuw stadion?

Als er een nieuwe naam voor het plein moet komen heb ik nog een ander voorstel: het Stadionplein en Olympisch Stadion stamt uit de 20ste eeuw. En wie werd er door de IAAF uitgeroepen tot atlete van die eeuw? Fanny Blankers Koen! Dat is misschien een nog betere (sport)naam, zo vlakbij ons nationale Atletiekstadion.

Marie-Claire Fakkel
05-04-2018

Het mooie van de Stadionbuurt is dat niet alleen de buurtnaam en de straatnamen Stadionplein (sinds 1914), Stadionweg (sinds 1922) en vermoedlijk ook Stadionkade verwijzen naar het oude stadion van de Amsterdamse school architect Harry Elte, een leerling van Berlage. Het andere mooie is dat het oude Stadion weliswaar afgebroken is na de Olympische Spelen van 1928, het nog steeds passend is voor de situatie ter plekke. Het Stadionplein ligt voor een Olympisch Stadion (architect Jan Wils), en de Stadionkade en de Stadionweg leiden naar dat plein toe. De stadionstraat (nu Hestiastraat) wordt in die zin nog steeds gemist.

M.Algra
05-04-2018

Omdat het Stadionplein idd naar het oude stadion van architect Harry Elte is vernoemd (in kranten vanaf 1914) krijg ikzelf de indruk van het Olympisch Stadion dat zij zich niet verbonden voelen met het historische plein voor hun neus en het (om hun eigen redenen!) fantastisch vinden als het een Johan Cruijffplein zou worden.

De (huidige) 2500 ondertekenaars van de online+handmatige petitie 'Stadionplein moet de naam Stadionplein houden' redeneren in hun verzoekschtift aan B&W precies andersom.

1. De Stadionbuurt is vernoemd naar het stadion van Elte. Maar nergens in de Stadionbuurt wordt deze Amsterdamse School - én joodse - architect Elte (1880 -1 april 1944 Theresiënstadt) herdacht of vernoemd, i.t.t. de architect Jan Wils van het Olympisch Stadion. Die heeft twee bruggen met zijn naam.

2. Het Elte-Stadion, zoals het destijds heette, is ná de Olympische  Spelen afgebroken voor woningbouw. Elte was zelf buurtbewoner op de Stadionweg, tot aan zijn deportatie in de oorlog. In het verzoekschrift  aan B&W pleiten de 2500 Stadionbuurtbewoners niet alleen voor behoud van de naam Stadionplein, maar daarmee tevens voor erkenning en respect voor Elte.

3. Als Amsterdamse School-architect droeg hij bovendien bij aan Plan Zuid, dat vanaf 1 april 2018 door de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed is aangemerkt als Beschermd Stadsgezicht. Het Stadionplein wordt daarin expliciet genoemd. Volgens de petitie- ondetekenaars zou die bescherming ook opgaan voor de naam van het Stadionplein zelf.

4. Met nog tal van andere argumenten (o.a. 12 criteria waaraan Naamgeving-Naamswijziging volgens de wet had moeten voldoen) verzoeken zij daarom B&W hun Besluit om er een Johan Cruijffplein van te maken, in te trekken.

Zuidvrouw
06-04-2018

In het bovenste commentaar stelt Marco Kooiman een andere naamswijziging voor. Behalve dat de naam Stadionplein de beste naam is voor het Stadionplein, is Fanny Blankers-Koen sinds 2007 al in de buurt ge-eerd op een onwaarschijnlijk prachtige monumentale manier. In het metaal van het mooiste hek van Amsterdam, rond de sportvelden Olympiaplein, is bij de entree in metaal meegeweven de strakke tekst: "Hier trainde Fanny Blankers-Koen". Daar kan een straatnaamwijziging met de bijbehorende plaatsing van een saai blauw-wit bordje niet tegenop. Je zou denken dat Johan Cruijff zou inspireren tot een meer passende, "buiten-de-gebaande-paden" eer dan zo'n flauwe straat-naamwijziging. In een vroeg stadium bij alle saaie dingen een beeldend kunstenaar halen, dat helpt.

marco kooiman
06-04-2018

Beste Zuidvrouw, het hek inclusief tekst rond het Olympiaplein is inderdaad prachtig! Groeten, Marco

Gert
11-05-2018

Eén juni is het zover en zal het Stadionplein met zijn herinnering aan vele sporten en sporters, ter ziele gaan ten koste van de verering van één individu. Of zal de kracht van de burger de drang van de bestuurders doen wijken?

CSN
23-05-2018

Mijn complimenten voor dit mooi en informatief artikel.

CSN
23-05-2018

Help! Het college van B en W heeft eenzijdig besloten het Stadionplein te omdopen tot Johan Cruijffplein. Dit ondanks bezwaren van (oud-)bewoners van de Stadionbuurt. Als het plein zonodig een andere naam moet krijgen, noem het dan Felix de Reigerplein. Die had meer met het plein en de Febo dan wijlen Johan Cruijff.

Reactie toevoegen

Naam*
E-mailadres*
Reactie*
Stuur mij een e-mail als er een nieuwe reactie wordt geplaatst