Skip Navigation LinksHome-Achtergronden-Boeken met Broeke-Item

Op zoek naar... de digitaliserende sportsector 1 oktober 2019

door: Adri Broeke

Halverwege de achttiende eeuw luidde de stoommachine het machinetijdperk in. In de eerste fase van deze industriële revolutie werd de fysieke kracht van mens en dier vervangen door die van machines. De 'moderne' sport zoals wij die nu kennen stamt uit die tijd. 

Inmiddels bevinden we ons in de vierde golf van de industrialisering. De machinale productiekracht maakt daarin plaats voor de digitale computerkracht. Nieuwe datagedreven technieken en internetplatforms (ont)regelen de bestaande economische en politieke-maatschappelijke ordening. De wereld globaliseert en digitaliseert in sneltreinvaart. Meer en meer vloeien thuis, op de werkvoer en in allerlei sectoren van de samenleving de fysieke en de virtuele wereld samen. De overgang van het industriële tijdperk naar de digitale samenleving gaat met veel onzekerheid en ingrijpende, soms ontwrichtende veranderingen gepaard. We dreigen zelfs de grip op de effecten van nieuwe technologische mogelijkheden kwijt te raken. Welke impact heeft deze digitale revolutie op de ontwikkeling van de sport?

XL33BoekenMetBroekeAI-1De belofte van nieuwe technologie
De afgelopen jaren heeft Joop Hazenberg zich als onderzoeker en zelfstandig adviseur intensief bezig gehouden met technologische innovatie. Met 'Technologie de baas' maakt hij voor een breed publiek de ontwikkelingen op het gebied van de nieuwe technologie en digitalisering inzichtelijk. Wat zijn voor de nabije toekomst cruciale technologieën? Welke rol gaan robots spelen? Welke fundamenteel ethische vragen roept de voortschrijdende digitalisering van de samenleving op? Is het internet - zoals oorspronkelijk gedacht werd - werkelijk de krachtige digitale snelweg die iedereen van gelijke kansen voorziet?

"De nieuwe technologie kan ons persoonlijke welzijnsniveau en dat van de samenleving op een hoger plan brengen. Dan zullen we haar wel de baas moeten blijven"

XL33BoekenMetBroekeAI-2Met de beantwoording van dit soort vragen wil Hazenberg geen futuristisch doemdenkbeeld, maar een realistische gids bieden voor een doordachte omgang met technologische doorbraken. Dit alles vanuit de grondgedachte dat voorgaande innovaties als de stoomkracht, de elektriciteit en computers ons zonder meer veel goeds gebracht hebben. Maar ook nu weer zullen er winnaars en verliezers zijn. De nieuwe technologie kan ons persoonlijke welzijnsniveau en dat van de samenleving op een hoger plan brengen. Dan zullen we haar wel de baas moeten blijven.

De toepassing van AI en IoT
Artificiële intelligentie (AI) is zonder twijfel de belangrijkste technologische ontwikkeling van de afgelopen jaren. Er werd daarmee een niet-biologische intelligentie gecreëerd die verschillende digitale technologieën combineert en zelflerend beheert. Het functioneert als het ware als het 'brein' achter slimme combinaties van sensoren, bigdata en met internet verbonden apparaten (Internet of Things = IoT). AI en IoT zijn al volop in ons dagelijks leven aanwezig. Google search bijvoorbeeld is in feite één grote AI-machine. De aanbevelingen van Netflix of Spotify; de 'chatbots' die automatisch vragen beantwoorden; de 'smart speakers' die op basis van gesproken taal computers instructies geven en niet te vergeten de softwareprogramma's die teksten vertalen of zelfs geheel automatisch leesbare verslagen schrijven over sportwedstrijden: allemaal alledaagse toepassingen van kunstmatige intelligentie. Een flink deel van ons bestaan speelt zich al af in de digitale wereld. 

"De nieuwe technologie biedt een uitgelezen kans om de grote duurzaamheidsuitdagingen van nu toekomstbestendig te lijf te gaan"

In allerlei sectoren van de samenleving zullen de komende jaren nog veel meer digitech toepassingen het (commerciële) daglicht zien. Zelfrijdende auto's en shuttles zullen de huidige standaard vervangen. Virtuele artsen stellen tegen lagere kosten betere diagnoses en voorspellen voor het te laat is mogelijke aandoeningen en ziekten. Vliegende robots (drones) vervullen een doorslaggevende rol in de landbouw, de energiesector, in de bezorging en bij veiligheidsdiensten als politie en brandweer. Los van haar immense impact op mens en samenleving biedt de nieuwe technologie tevens een uitgelezen kans om de grote duurzaamheidsuitdagingen van nu toekomstbestendig te lijf te gaan.

XL33BoekenMetBroekeAI-3De zorgkosten zullen daardoor drastisch omlaag gaan als (hoogwaardig) routinewerk van artsen en verpleegkundigen door robots uit handen wordt genomen. In implantaten en organen wordt voorzien met behulp van 3D-printers. Milieuschade door verspilling van water en pesticiden in de land- en tuinbouwsector kan dankzij IoT tot een minimum beperkt blijven. In de overvolle steden zorgt interactieve software voor het schoonhouden van de lucht en de doorstroom van verkeer. De invoering van kringloopeconomie wordt met AI en aanverwante internettechnologie aanzienlijk versneld. Allemaal rooskleurige vooruitzichten. Veilig omgaan met de 'onzichtbare' kracht van zichzelf programmerende machines en supercomputers die met deep learning de neurale netwerken van het menselijk brein imiteren, vraagt echter om ethische begrenzing en fundamentele bezinning.

De prijs van online
De uitvinding van de gloeilamp was in het verleden een ramp voor kaarsenmakers. De teloorgang van traditionele beroepen zal zich door de digitalisering in versterkte mate doorzetten. Bedrijven met veel (vaste) werknemers zullen verdwijnen. Evenals het manageriële middenkader en de middenklasse van de beroepsbevolking. Tijdelijke banen zijn de norm in de opkomende digitale sector. Relatief kleine bedrijven - zoals YouTube en Spotify - zijn als internetplatforms in staat wereldwijd dominant te worden. In deze kapitaalintensieve bedrijfswereld speelt de factor arbeid voortaan een ondergeschikte rol. De digitale revolutie bedreigt de privacy van mensen en drijft de ongelijkheid tussen mensen enorm op. De kloof tussen arm en rijk zal alleen maar groter worden. 

"Hoe dan ook moet worden voorkomen dat artificiële intelligentie, robotisering en drones voor kwade doeleinden gebruikt gaat worden. Zo ver is het nog lang niet"

Een paar grote spelers als Facebook, Google en Alibaba dreigen het in de 'winner takes all'-economie dan voor het zeggen te krijgen. Autonome, AI-bestuurde 'killerrobots' bedreigen tegelijkertijd de wereldvrede. Allemaal op de loer liggende gevaren. Evenals de digitale opmars van China. Met drones en gezichtsherkenningtechnologie wordt daar de bevolking in de gaten gehouden. De dystopische Netflix serie 'Black Mirror' is er niets bij. De huidige handelsoorlog tussen China en de VS is dan ook bij nader inzien vooral een wedloop om het wereldleiderschap op het gebied van AI.

De industriële revolutie had haar oorsprong in Europa. In afwijking van de private AI-markt in Amerika en de staatsgeleide digitale controle in China, kiest Europa voor een ethische vorm van AI als standaard. Centraal daarbij staat de bescherming van de rechtsstaat, de mensenrechten en de democratie. Hoe dan ook moet worden voorkomen dat AI, robotisering en drones voor kwade doeleinden gebruikt gaat worden. Zo ver is het nog lang niet.

XL33BoekenMetBroekeAI-4Naar een 'Internet of Sports'-systeem
Tablets, smartphones, fitbits en chips zijn als dragers van Digitale Technologieën (DTs) niet meer weg te denken uit de moderne sportwereld. Deze van oudsher fysiek ingerichte sportcontext behuist steeds meer virtuele technieken en digitale platforms. De Formule 1-teams bijvoorbeeld bestaan niet alleen meer uit louter technisch-mechanisch geschoolde ingenieurs, maar ook uit een groeiend aantal softwareprogrammeurs en data-analisten. De racewagens zijn in grote mate gedigitaliseerd. In de met wifi ingerichte voetbalstadions checken fans tegenwoordig de spelersstatistieken tijdens een live wedstrijd, terwijl ze gespannen wachten op de beslissing van de Video Assistent Referee (VAR). We staan aan de vooravond van een ongekende digitale transformatie met onomkeerbare gevolgen voor de ontwikkeling van het maatschappelijke verschijnsel sport. 

In bedrijfskundig opzicht ligt de focus momenteel op sales, marketing en de communicatieve kant van de online sportbusiness. Fanbeleving, customer journeys en verdienmodellen voeren daarbij de boventoon. Met de smartphone als basis werkt men aan het omtoveren van de sportbeleving tot het 'nieuwe goud'. Zo worden sportarena's, ijshallen en voetbalstadions in toenemende mate omgebouwd tot 'living labs' vol vernieuwende DTs. In de wintereditie van het Sportnext-magazine bericht Remco Tervoort over het 'Thialf fandashboard'. Met behulp van transponders wordt realtime data verzameld. Voorlopig nog over de rondetijden en de tactiek van de schaatsers. Binnenkort ook over de gebruikte wattages, de hartslag en dergelijke. 

"De opmars van een digitaal 'Internet of Sports'-ecosysteem is in sportland niet meer te stuiten"

Trainers, coaches en toeschouwers reageerden positief op deze innovatieve toepassingen. Andere sportbonden (wielersport, paardensport) zijn meer dan geïnteresseerd. Via het vergroten van de fanbeleving, nieuwe groepen (kijkers, sponsors) aantrekken door data van sporters te delen. Dit vervolgens te gelde maken is het - uit de VS geïmporteerde - nieuwe sportbusinessmodel dat volgens veel marketeers ook in de schaatsarena's de kassa's weer vullen. De opmars van een digitaal 'Internet of Sports'-ecosysteem is in sportland niet meer te stuiten.

Een nieuw esport-landschap in wording
Rondom en binnen de traditionele analoge sportpraktijk worden inmiddels diverse activity trackers, trainingsrobots, interactieve sportomgevingen en exoskeletten gebruikt. Vaak bedoeld om de fysieke vermogens of de technisch-tactische vaardigheden van zowel topsporters als breedtesporters te verbeteren. Net als het 'Internet of sports'-systeem binnen sportarena's, gaat het hierbij eveneens om de inbedding van virtuele bouwstenen in de bestaande fysieke sportwereld.

XL33BoekenMetBroekeAI-5Sinds kort is er een geheel nieuwe ontwikkeling gaande: esport. Bestaande uit sportgerelateerde competitieve wedstrijden tussen personen en/of teams die elkaar in (video)games virtueel bestrijden.

Dit voor honderd procent op digitale leest geschoeide esport-landschap is dankzij de generatie millennials de wereld aan het veroveren. Wereldwijd zijn er miljarden (jonge) mensen die regelmatig en langdurig gamen. De grootste games zoals League of Legends of de populaire voetbalgame FIFA tellen maandelijks tientallen miljoenen deelnemers. In de esportbusiness gaan inmiddels vele honderden miljoenen euro's om.

Esport als volwaardig lid van sportfamilie
Remco van den Dool heeft namens het Mulier Instituut de stand van zaken op het gebied van 'Gamen en esport in Nederland' in kaart gebracht. Meer dan de helft van alle jonge mensen speelt online games. Van de mensen boven de 25 jaar doet minder dan een vijfde het (nog). In landen om ons heen wordt esport beschouwd als een volwaardig lid van de traditioneel georganiseerde sportfamilie. In ons land nog niet. Wel zijn er al flink wat esport-verenigingen en -bonden opgericht. De achttien Eredivisieclubs hebben sinds kort zelfs een professionele E-divisie op poten gezet. Goed geoutilleerde game-arena's, waaronder Esport House 010 en H20 esports & gamingcentre, worden in hoog tempo uit de grond gestampt. 

"Hopelijk krijgt Huizinga's Homo Ludens in de nakende gedigitaliseerde sportwereld alsnog een 'second life'"

De KNVB stimuleert esport (FiFa19) via haar traditionele clubs met de e-talentcup. Influencers als Fifalosophy en FCRoelie hebben honderdduizenden abonnees dankzij de filmpjes over FIFA die ze op YouTube plaatsen. Esport en gaming sluiten volgens van den Dool goed aan bij de sportlight-ontwikkeling om op eigen momenten deel te nemen op zijn of haar eigen manier. In de vloeibare samenleving van morgen gaan de fysieke en de virtuele wereld straks hand in hand. In de met sport nauw verbonden sectoren als zorg, healthy ageing en educatie wordt 'gamification' eveneens de manier om kennis over te dragen, 21e eeuwse skills te verwerven, gewenste gedragsveranderingen te bewerkstelligen en daaraan veel plezier te beleven. Hopelijk krijgt Huizinga's Homo Ludens in de nakende gedigitaliseerde sportwereld alsnog een 'second life'.

Leestips:

  • Hazenberg, J. (2019). Technologie de baas. Amsterdam: Het Spectrum bv.
  • Van den Dool, R. (2019). Gamen & esport in Nederland. Utrecht: Mulier Instituut
  • Sportnext magazine editie 2. Winter 2019. Pag 6-14.

Adri Broeke (1946) verdiende de kost als bollenpeller, bakkersknecht, gymleraar, beroepsopleider, consultant, lector en als onderzoeker. Op 25 maart 2010 is hij gepromoveerd. De titel van zijn proefschrift: Professioneel Sportmanagement Vernieuwen. Zijn favoriete boek is: De A.F.C.’ers van J.B. Schuil.

« terug

Reacties: 1

Arno Hermans
02-10-2019

TIP: https://www.sportknowhowxl.nl/achtergronden/innovation-xl. Voor meer inspiratie over de toekomst van sport en technologie. 

Reactie toevoegen

Naam*
E-mailadres*
Reactie*
Stuur mij een e-mail als er een nieuwe reactie wordt geplaatst