Skip Navigation LinksHome-Nieuws-Open Podium-Item

Hét schoolzwemmen bestaat niet meer, maar is belangrijker dan ooit 4 december 2018

door: Titeke Postma

Onlangs vroeg ik kinderen leuke en minder leuke herinneringen te delen over zwemles. Eén van de reacties die ik ontving: ‘Alleen maar gehuild… pappa ruzie met de zwemjuf en de les uitgehaald. Pas bij schoolzwemmen weer met de zwemles begonnen.’ 

Schoolzwemmen was vroeger heel gewoon. Dáár leerde je zwemmen. Vandaag de dag is dat totaal niet meer vanzelfsprekend. Het aanbod van schoolzwemmen is enorm gedaald. In 1991 bood nog 90 procent van de scholen schoolzwemmen aan, in 2013 is dat nog maar 34 procent (Mulier Instituut, 2017). 

De terugloop van schoolzwemmen is eigenlijk heel logisch. In ons waterrijke land nemen veel ouders de verantwoordelijkheid om hun kind te leren zwemmen

Landelijke plan van aanpak
De roep om schoolzwemmen blijft echter bestaan. In de Tweede Kamer gaan steeds meer stemmen richting ministers om een landelijk plan van aanpak voor zwemveiligheid te maken en daarbij te overwegen om schoolzwemmen opnieuw in te voeren. Ondanks dat een daartoe ingediende motie het net niet haalde (74/76 stemmen), lijkt de tijd rijp om dieper in te gaan op hét schoolzwemmen.

XL41OpenPodiumPostma-1De terugloop van schoolzwemmen is eigenlijk heel logisch. In ons waterrijke land nemen veel ouders de verantwoordelijkheid om hun kind te leren zwemmen. Vanaf de jaren negentig kwamen er steeds meer kinderen met een zwemdiploma die meededen aan het schoolzwemmen. Veel zwembaden, in de meeste gevallen verantwoordelijk voor de inhoud van de zwemlessen, speelden hier onvoldoende op in. Schoolzwemmen was en bleef vooral gericht op het halen van een zwemdiploma, in ieder geval ‘A’. De inhoud van de lessen was vaak gericht op het leren en uitvoeren van de vaardigheden. Wanneer je je diploma(‘s) al had gehaald, was schoolzwemmen nauwelijks interessant, saai en niet noodzakelijk. 

Schoolzwemmen maatwerk
Kinderen halen op steeds jongere leeftijd hun eerste zwemdiploma (Mulier Instituut in samenwerking met het SCP, 2017). Dat gebeurt niet alleen in de particuliere zwemlessen. 14 procent van de 6 tot 16-jarigen haalt het A-diploma via het schoolzwemmen (Mulier, SCP, 2017). Dit zijn vaker kinderen uit een gezin met een laag inkomen of een migrantenachtergrond. Mede daarom wordt in de drie grootste steden veel meer schoolzwemmen aangeboden dan in de minder stedelijke gebieden (Mulier Instituut, 2017). 

Schoolzwemmen is inmiddels maatwerk. Het is (gelukkig) nog altijd voor een deel van de (met name kwetsbare) kinderen een basisvoorziening (of vangnet) om een zwemdiploma te halen. Het is belangrijk dat zo veel mogelijk kinderen in ons waterrijke land een zwemdiploma kunnen halen. We slagen daar ook behoorlijk goed in. Slechts 3 procent van de 11 tot 16-jarigen heeft (in 2016) geen zwemdiploma (Mulier, SCP, 2017).

Zwemveilig?
Maar betekent dit dan ook dat kinderen (en jongeren) in Nederland voldoende zwemveilig zijn? Dat betwijfel ik. Er is een grote groep kinderen die na het behalen van een zwemdiploma niet of nauwelijks meer zwemt. Iedereen begrijpt dat je snel je zelfvertrouwen en misschien ook deels de geleerde vaardigheden ‘kwijtraakt’. Dat gaat ten koste van de zwemveiligheid. Het bezit van een zwemdiploma op jonge leeftijd is geen garantie voor een zwemveilige toekomst later. Geleerde vaardigheden dragen in grote mate bij aan ‘zwemveilig zijn’, maar het onderhouden van je vaardigheid is van wezenlijk belang. 

Schoolzwemmen is een uitgelezen kans om geleerde vaardigheden toe te passen en kinderen beter voor te bereiden

Daar komt bij dat zwemveilig zijn méér is dan zwemvaardig zijn. Naast het beheersen van vaardigheden zijn ook persoonlijke factoren en omgevingsfactoren van invloed. Jonge kinderen zijn fysiek nog niet krachtig genoeg om zich in onvoorspelbare omstandigheden (watertemperatuur, stroming, golven, waterdiepte) voldoende te kunnen redden. Ze kunnen risico’s, gevaarlijke situaties en ook hun eigen mogelijkheden nog onvoldoende inschatten. Ze hebben nog hulp nodig om echt zwemveilig te zijn. In die zin heeft leren zwemmen op latere leeftijd voordelen. Kinderen zijn dan beter in staat kennis over zwemveiligheid en verdrinking te ontwikkelen.

Situaties nabootsen
XL41OpenPodiumPostma-2Schoolzwemmen kan ook voor kinderen in het bezit van één of meer zwemdiploma’s heel veel betekenen. Eerder geleerde vaardigheden kunnen worden ‘opgefrist’ en zelfvertrouwen worden ‘opgekrikt’, waardoor de zwemveiligheid (weer) toeneemt.

Daarnaast is schoolzwemmen een uitgelezen kans om geleerde vaardigheden toe te passen en kinderen beter voor te bereiden. Wat zou het geweldig zijn als er binnen school ook aandacht is voor voorlichting over zwemveiligheid en de gevaren van zwemmen. Situaties die lijken op de werkelijke omstandigheden die je in Nederland kunt tegenkomen, kunnen in de lessen worden nagebootst. Door te zwemmen in golven, stroming en met elkaar wordt zwemveiligheid verder verhoogd. Zo’n lesinhoud, aangevuld met kennismaking met recreatieve en sportieve activiteiten, zorgt voor uitdagende lessen vol plezier. Schoolzwemmen overstijgt dan ‘natte gymnastiek’ en draagt werkelijk bij tot het vergroten van zwemveiligheid.

Vaardigheden en vertrouwen
Hoewel niet gebaseerd op onderzoek, geven managers van zwembaden waar schoolzwemmen wordt aangeboden aan dat het recreatieve zwembadbezoek van de kinderen door schoolzwemmen toeneemt. Schoolzwemmen stimuleert daarmee indirect het blijven zwemmen en ook op die manier de zwemveiligheid.

Het doel is om te komen tot heldere doelstellingen, interessante lesinhouden en duidelijke richtlijnen om de organisatie veilig en verantwoord in te richten

Er zijn genoeg redenen om met elkaar te kijken hoe de Nederlandse zwembaden, samen met overheid en scholen, schoolzwemmen weer sterker kunnen maken. Hét schoolzwemmen bestaat niet meer, het is maatwerk. Voor kinderen die niet hebben leren zwemmen, gaat het om het leren van de basisvaardigheden, gekoppeld aan zwemdiploma’s die nodig zijn om zwemveilig te worden. Voor kinderen mét zwemdiploma gaat schoolzwemmen om het opfrissen van vaardigheden en vertrouwen. Om daarna het geleerde in verschillende, realistische situaties toe te passen.

Plek heroveren
Om te zorgen dat dit ook daadwerkelijk gebeurt is volgens mij een gezamenlijke aanpak van zwembaden met scholen en gemeenten noodzakelijk. In afstemming met het project NL Zwemveilig wordt binnenkort door de Nationale Raad Zwemveiligheid dit initiatief opgepakt. Doel is om te komen tot heldere doelstellingen, interessante lesinhouden en duidelijke richtlijnen om de organisatie veilig en verantwoord in te richten. Dit zorgt voor een sterk verhaal naar beleidsbepalers en scholen. Zodat het schoolzwemmen zijn plek kan heroveren. 

Titeke Postma is bewegingswetenschapper en expert in zwemonderwijs. Ze initieert en ondersteunt vernieuwing in bewegen en sport. De afgelopen twee jaar was ze projectleider van het project NL Zwemveilig en leidde ze het proces naar het nieuwe Zwem-ABC. Contactgegevens: titeke@propulztp.nl of 06-4486 0998.

« terug

Reacties: 4

Andy
04-12-2018

beste Titeke, ik zie ook nog de optie om schoolzwemmen in ondiepe gedeelten van recreatieplassen te geven. Dat is toch even een flinke mentale stap verder voor sommigen dan in een zwembad zwemmen waar je de bodem kunt zien en dit benadert meer de situatie die zich kan voordoen als een kind bijvoorbeeld met de fiets in een sloot belandt. Sportieve groet, Andy

Theo Hutten
04-12-2018

Een analyse die ik helemaal deel!   Op de vraag wat dan, wil ik iets toevoegen. Mijns inziens ligt hier ook een opdracht voor verenigingen uit wel begrepen eigen belang.  Veel verenigingen slagen er niet in het ‘saaie’ diplomazwemmen met sportieve activiteiten te verbinden. Tegelijktijd vragen ze zich af waarom er zo weinig kinderen lid blijven. Er wordt teveel in termen van klanten gedacht en daarom bieden verenigingen niets anders dan andere aanbieders. Denken vanuit ledenbinding leidt tot een breed scala aan mogelijkheden om zwem-ABC met sportieve activiteiten te verbinden. Daarin zijn verenigingen uniek en aanvullend. Ook bij een nieuwe invulling van schoolzwemmen/natte gymlessen.

Titeke Postma
04-12-2018

@Andy en Theo, bedankt voor jullie reactie. @Andy, dat zou een hele mooie aanvulling zijn! Wanneer dit jaarlijks kan worden gerealiseerd, komt dat de zwemveiligheid absoluut ten goede. Dit is het daadwerkelijk toepassen van de geleerde vaardigheden in de realistische context, het buitenwater. Volgens mij is er over het belang geen discussie. @Theo, binnen verenigingen en ook zwembaden ligt van oudsher de focus op het aanleren van technieken. Het is een uitdaging om met z'n allen te kijken hoe we dit leerproces op een meer moderne en gevarieerde manier kunnen invullen. Zodat hetzelfde, misschien op een betere, maar in iedere geval speelse en plezierige manier kan worden geleerd. Door de andere beleving die zo ontstaat kan ook het blijven zwemmen positief worden beïnvloed. Inderdaad spelen ook zwemverenigingen daarin een hele belangrijke rol.

Andy
04-12-2018

Beste Titeke, de Goudse Reddings Brigade doet dit 1 keer per jaar in de Surfplas Reeuwijk waar belijning ligt en ik doe dit zelf ook sinds afgelopen zomer met jonge triatleten (zie www.start2tri4kids.nl). Het fijne is dat er goed zichtbare lijnen liggen in deze Surfplas, die duidelijk het ondiepe en diepere gedeelte scheiden. Nu liggen Goutum en Gouda vrij ver uit elkaar, maar als je interesse vanuit Zuid-Hollandse scholen hoort, mag je ons altijd benaderen. Wij kunnen samen met zwemtrainers/scholen in de regio dit oppakken als er vraag naar is/komt. Sportieve groet, Andy

Reactie toevoegen

Naam*
E-mailadres*
Reactie*
Stuur mij een e-mail als er een nieuwe reactie wordt geplaatst