Skip Navigation LinksHome-Achtergronden-Sportgerichte wetenschap-Item

Creativiteit is geen kwestie van vrijheid, blijheid 9 oktober 2018

Vakblad over training, coaching, sportrevalidatie en toegepaste sportwetenschap

SGcover265Sportgericht is hét vakblad over training, coaching, sportrevalidatie en toegepaste sportwetenschap in Nederland en België. Het bestaat al 72 jaar en biedt elk nummer een grote hoeveelheid vakinformatie voor iedereen die werkt op het gebied van top- en wedstrijdsport, bewegen en fitness. De artikelen gaan bijvoorbeeld over inspanningsfysiologie, motorisch leren, kracht- en revalidatietraining, coaching, mentale training, didactiek, functionele anatomie en biomechanica. 

Hanno van der Loo - hoofdredacteur van Sportgericht - licht voor Sport Knowhow XL in de rubriek 'Sportgerichte wetenschap' steeds één van die interessante artikelen eruit en geeft er een beknopte samenvatting van. De volledige versie van het artikel is te lezen via een link onderaan elke samenvatting.

door: Hanno van der Loo

Wat is uw meest memorabele sportmoment? Herinnert u zich vooral een situatie waarin een sporter door een combinatie van originaliteit en functionaliteit de wedstrijd of wellicht zelfs zijn sport in één beweging veranderde? Dan bent u een liefhebber van creativiteit in de sport!

Onlangs zette Erik Hein in Sportgericht1 op een rijtje hoe deze creativiteit gestimuleerd kan worden. Hein (1970) is een bekende naam op het gebied van training van onder andere first responders en vechtsporters. Hij voltooide in het verleden opleidingen tot bewegingswetenschapper en epidemioloog en voegde daar recent een academische opleiding tot psycholoog aan toe. Regelmatig publiceert hij in Sportgericht, over uiteenlopende onderwerpen.

Creativiteit is belangrijk in uitdagende situaties waarin voorgefabriceerde oplossingen geen soelaas bieden

Is creativiteit belangrijk?
Hein vraagt zich om te beginnen af hoeveel waarde er in de sport wordt gehecht aan creativiteit, gedefinieerd als het (kunnen) genereren van originele en passende oplossingen voor problemen. Hij citeert Johan Cruijff, het KNVB-rapport De winnaars van morgen, de Duitse voetbalbondscoach Joachim Löw en de spelvisie van de KNHB en concludeert dat het antwoord ‘veel waarde’ is.

Creativiteit is belangrijk in uitdagende situaties waarin voorgefabriceerde oplossingen geen soelaas bieden. Dit kunnen nieuwe situaties zijn waar nog niet voor getraind of geoefend is, of situaties die men wel kent, maar waarin de geleerde respons niet meer het beoogde effect blijkt te hebben. In de sport kent de tegenstander bijvoorbeeld de aangeleerde patronen en anticipeert erop. Juist door iets nieuws te doen, kan de tegenstander of concurrent verrast en verslagen worden. Met de toenemende invloed van data-analyses in de spelsporten, waarmee spelpatronen sneller voorspelbaar worden, vormen verrassende nieuwe oplossingen een steeds belangrijker wapen.

Wat is creativiteit?
Creativiteit is niet hetzelfde als intelligentie. Creativiteit gaat over het vermogen om niet van tevoren bedachte of aangeleerde oplossingen te genereren (divergent denken), terwijl intelligentie betrekking heeft op het vinden van de beste of enige juiste oplossing (convergent denken). Overigens zijn er wel aanwijzingen dat een grotere tactische intelligentie samenhangt met meer tactische creativiteit. Hoe beter de speler het spel begrijpt en leest, des te creatiever hij kan zijn.

‘Zogeheten promotiegerichte instructies stimuleren de creativiteit meer dan preventiegerichte aanwijzingen’

XL34SportgrichteWetenschap-Figuur Hein - creativiteit copyDe Duitse onderzoeker Daniël Memmert heeft de tactical creativity approach (TCA) ontwikkeld. Deze is gebaseerd op diverse motorische leertheorieën en onderscheidt zes factoren (de zes d’s) die de tactische creativiteit kunnen bevorderen: deliberate play, one-dimension games, diversification, deliberate coaching, deliberate motivation en deliberate practice (zie tabel). Hoewel alle principes voor alle leeftijdsgroepen van belang worden geacht, kent het model een zekere chronologische orde van jeugdtraining naar training voor adolescenten en volwassenen (zie figuur). Op jonge leeftijd worden met name de eerste vier factoren - startend bij deliberate play - van belang geacht.

XL34SportgerichteWetenschapTabel Hein - creativiteit copyFactoren
In zijn artikel geeft Erik Hein ruime beschrijvingen van de zes factoren. Enkele citaten:

‘Kinderen ontwikkelen hun creativiteit door te spelen en het spelplezier vergroot de intrinsieke motivatie. Dit kan ertoe bijdragen dat de kinderen later bereid zijn om doelgericht intensief te gaan trainen in een zogenaamde deliberate practice setting.’

‘Voor de ontwikkeling van creatieve vermogens dient de coach helder te zijn over het doel dat behaald moet worden, maar terughoudend met het geven van aanwijzingen over de manier waarop. Als spelers te veel aanwijzingen krijgen, blijken ze minder creatief te worden. Als er wel aanwijzingen worden gegeven, is het raadzaam deze te richten op het breed houden van de aandacht.’

‘Zogeheten promotiegerichte instructies (‘Laten we eens kijken hoe vaak we kunnen overspelen’) stimuleren de creativiteit meer dan preventiegerichte aanwijzingen (’Zorg dat je de bal tijdens het overspelen niet kwijtraakt’).’

Doelgericht trainen is van belang, want spelers die meer en langer doelgericht in hun sport hebben getraind zijn gemiddeld creatiever

Deliberate practice
Zeker in de latere fasen van een sportloopbaan is creativiteit geen kwestie van ‘vrijheid, blijheid’. Doelgericht trainen is dan van belang, want spelers die meer en langer doelgericht in hun sport hebben getraind zijn gemiddeld creatiever dan degenen die dat minder hebben gedaan. Dit lijkt tegenstrijdig met het idee dat creativiteit vooral deliberate play vereist, maar dat is niet zo. Het is meer de vraag wanneer je wat traint. Vooral in de vroege jeugdfase heeft deliberate play een grote nadruk, maar in de latere jaren komt daar deliberate practice bij.

Door sommige stromingen wordt het belang van divergeren uitvergroot en wordt gepleit voor maximaal exploreren en experimenteren. Beide concepten - creativiteit/divergentie en intelligentie/convergentie - zijn echter nodig voor het genereren van creatieve speloplossingen. Sporters anticiperen op situaties, nemen waar en richten hun aandacht. Op basis daarvan worden oplossingen gegenereerd (creativiteit), waaruit er één gekozen wordt (intelligentie).

Er vindt een positieve transformatie plaats als spelers met een nieuwsgierige, op mogelijkheden gerichte oriëntatie zich in een veilige en ruimdenkende omgeving bevinden

Omgeving
Of creatieve vermogens van sporters zich manifesteren hangt af van hun creatieve oriëntatie, maar ook van de normen en regels in hun sportieve omgeving. Er vindt een positieve transformatie plaats als spelers met een nieuwsgierige, op mogelijkheden gerichte oriëntatie zich in een veilige en ruimdenkende omgeving bevinden. Zo’n setting moedigt aan om onbekende uitdagingen aan te gaan en creatief te handelen. 

Omgekeerd vindt er een negatieve transformatie plaats als dezelfde nieuwsgierige en onderzoekende speler zich bevindt in een strakke en op controle gerichte sportomgeving. Creatieve handelingen kunnen dan worden gezien als roekeloosheid of ongehoorzaamheid en zelfs leiden tot verwijdering uit het team. Spelers kunnen hierdoor uiteindelijk hun interesse in de sport verliezen, aldus Hein.

Meer weten?
Het volledige artikel is hier te lezen.

Referentie

  1. Hein, E. (2018). Play different! Creativiteit in de sport. Sportgericht, 72(1), 6-11.

Hanno van der Loo (1968) is voormalig tienkamper en studeerde bewegingswetenschappen aan de VU in Amsterdam. Hij werkt als sportwetenschappelijk adviseur, auteur en docent via bureau AdPhys in Boskoop (www.adphysbureau.nl) en is hoofdredacteur en uitgever van Sportgericht (www.sportgericht.nl).

« terug

Reacties: 0

Reactie toevoegen

Naam*
E-mailadres*
Reactie*
Stuur mij een e-mail als er een nieuwe reactie wordt geplaatst